De Carballeira a Castelao - Conflito do mar

No marzo de 1936 foi o mes no que en Bueu toma posesión como Alcalde José Gómez de la Cueva (Johán Carballeira)[1] e en Madrid tamén toman posesión dos seus cargos coma deputados[2] Castelao, Santiago Casares Quiroga, Armando Peñamaría, Ramón Suárez Picallo, etc.

Neses mesmos meses o panorama político e económico anda revolto. O mesmo ocorre co mar e no só polo rebulir da abundancia de sardiña senón, e tamén, polo baixos prezos da mesma; así como pola loita fratricida que estes prezos, baixo o control arbitrario da industria conserveira, provocan entre mariñeiros e armadores. Consecuencia de todo isto a flota está en terra e os mariñeiros en paro. E a fame aniñaba en moitas familias da beiramar o que non é de estrañar que as primeiras propostas que Carballeira fai como alcalde[3] son para abrir unha subscrición pública para axudar ás familias necesitadas aportando, por parte do concello, 1000 pesetas; negociar cos panadeiros unha baixada do prezo do pan; e o que era relevante para axudar a solucionar o conflito da pesca, negociar que se contratasen as caixas de medida do peixe cun prezo unitario mínimo así como que houbera un soldo mínimo para o traballo no mar que compensara tanto aos mariñeiros coma armadores.

Nunha editorial de El Pueblo Gallego[4] titulada “O concello de Bueu acorda dirixirse ao goberno” da conta das xestións, a petición do sindicato de mariñeiros e do alcalde, directamente realizadas ante o goberno e parlamentarios en Madrid. Pon a transcrición do texto que coincide exactamente coa nota para o telegrama enviado a Castelao e que reproducimos na fotografía.

“Paro absoluto flota pesqueira este porto e demais rías galegas a causa depreciación sardiña, urxe celebración asemblea pesca para volta normalidade e mentres tanto indispensábel declarar subsistente pacto fabricantes e mariñeiros, finalizado 5 actual. Encarézolle active xestión vitalísima cuestión que afecta importantísimo número familias ameazadas miseria. Saúdalle, alcalde, Carballeira.”

---

[1] Na sesión do 10 de marzo de 1936.

[2] No que sería o último Congreso de Deputados anterior á Guerra Civil.

[3] Na sesión do 21-3-1936.

[4] El Pueblo Gallego do 12-6-1936 páx. 1

Copa Tapias de fútbol

O mércores, día 9 de xullo de 1930 reuníronse os presidentes da ‘Cultural Plus Ultra’ de Beluso e o do ‘Bueu F. C.’ para asinar as bases que rexerán nas disputas que a partires de agora haxa entre os equipos destas dúas sociedades pola Copa Tapias. Copa de prata que foi doada polo conserveiro Juan Tapias, antigo conveciño de Pescadoira.

A transcrición das bases din:

BASES PARA O CONCURSO COPA “TAPIAS”

=======================

          A SOCIEDADE DEPORTIVA “CULTURAL PLUS ULTRA” DE BELUSO, DESEANDO FOMENTAR OL DEPORTE LOCAL E EXALTAR A AFICIÓN, E CON OBXECTO DE QUE SIRVA DE ESTÍMULO AOS XOGADORES DOS EQUIPOS DESTE DISTRITO, ACORDOU POÑER A CONCURSO A VALIOSA COPA DOADA Á “CULTURAL” POLO DISTINGUIDO E ANTIGO CONVECIÑO D. JUAN TAPIAS, A QUE SERÁ DESPUTADA EXCLUSIVAMENTE POLOS EQUIPOS DESTE MUNICIPIO, “BUEU F.C.” E “CULTURAL PLUS ULTRA” CON SUXECCIÓN ÁS SEGUINTES

======  B A S E S  =====

1.      A posesión da copa ‘Tapias’ disputarase en doce partidos durante tres anos consecutivos, celebrándose catro cada ano, dous partidos en cada campo.

2.      Os partidos celebraránse alternativamente nos campos dos respectivos clubs, e as datas serán designadas de acordo entre ambas as Sociedades, o mesmo que a hora en que han de dar comezo.

3.      A clasificación para a posesión da copa, farase por puntos, outorgándose dous en cada partido ao vencedor e un a cada equipo contendente en caso de empate.

4.      Será declarado vencedor de cada ano o equipo que á terminación dos partidos correspondentes ao mesmo, obtivese maior puntuación. No caso de que ambos equipos resultasen clasificados con igual número de puntos, celebrarase un novo partido de desempate, escolléndose campo por sorteo.

5.      O equipo vencedor en cada ano, ten dereito a gravar no trofeo, a vitoria alcanzada e a exhibilo durante quince días nun escaparate da localidade.

6.      A vitoria de cada ano non dará dereito ao equipo vencedor a reter a copa no seu poder até o terceiro ano, en que entrará en posesión definitiva dela se ao finalizar o cuarto partido do mesmo ano resultase con maior puntuación na totalidade dos partidos xogados no tres últimos anos do concurso.

7.      Durante o tempo en que se dispute este torneo. o trofeo estará en poder de don Francisco Puig Martínez, que o reterá até finalizar o concurso. Á terminación do último partido deste, seralle entregada a copa pola Presidenta do ‘Cultural’ en posesión definitiva, ao equipo que resulte vencedor do torneo.

8.      Se, iniciado  o torneo, algún dos equipos retirásese da competición ao rexeitase seguir tomando parte dela, aínda cando tivese gañado algún partido ou a totalidade dos xogados até a data da súa retirada, perderá os seus dereitos sobre a copa, sen reclamación de ningún xénero.

9.      A totalidade do ingreso en despacho de billetes, que será intervida por delegados de ambos equipos, repartirase a partes iguais entre os dous Clubs, descontados soamente os gastos que se orixinen por propaganda, se esta non se pagou antes entre ambas as Sociedades.

10. No campo de cada club terán acceso libre os socios pertencentes ao mesmo, a entrada xeral, previa presentación do recibo mensual.

11. Os equipos estarán integrados exclusivamente con xogadores naturais do concello de Bueu residan ou non neste termo municipal, ou con elementos naturais doutra localidade, pero que leven de residencia no municipio dez anos como mínimo.

12. Cada club entregará ao outro anualmente, antes do primeiro partido que se celebre, unha relación dos xogadores que o integren e asinada polos mesmos, cuxa lista non poderá ser modificada posteriormente.

13. No caso de que houbese algún xogador que figurase inscrito polos dous clubs nun mesmo ano, será eliminado, non podendo xogar por ningún dos dous equipos no devandito ano.

14. Os árbitros serán nomeados de común acordo polos directivos de ambos clubs e de non recaer acordo concreto, someteranse a sorteo os nomes das persoas designadas por aquelas, elixíndose así una das devanditas persoas para a arbitraxe.

15. Estas bases unha vez aprobadas polas directivas de ambos clubs, son inalterables e non poderán ser modificadas por ulteriores acordos das mesmas ou das que lles sucedan.

 Nota: O primeiro encontro sería no campo de Corredoiras o luns día 14 de xullo por coincidir nun dos días da festa do Carme. O segundo partido foi o día da patroa de Beluso (15 de agosto) e o Bueu, non sen polémica, gañou 2-1.

Non teño constancia de que ningún dos equipos fora posuidor da Copa Tapias.

Campo Militar de Tiro en Ermelo

Sesión Ordinaria do Pleno do concello de Bueu o 6-1-1902

Don José Plácido Lino González Secretario do Concello de Bueu

Certifico que na acta levantada con motivo da sesión ordinaria celebrada o día seis dos correntes por este Concello, aparece entre outros o acordo que copiado á letra di:

“Visto que polo Excmo. Sr. Gobernador Militar desta provincia Praza de Vigo interésase que por esta Corporación se leve a cabo a promesa feita da cesión dos montes comunais do Distrito para Campo de tiro segundo acordo tomado en sesión ordinaria de oito de outubro do ano pasado de mil novecentos a mesma acordou que unha Concesión do seu seno composta dos Srs. Don Daniel García Lis e o Sr. Alcalde presidente pasen á dita cidade de Vigo e outorgue a concesión de referencia  salvando sempre o dereito da veciñanza ao toxo e máis esquilmos que poidan producir ditos montes, así como o dos donos das propiedades particulares que se atopan nos seus intermedios e confines para evitar confusións.

E que conste expido a presente visada polo Sr. Alcalde na Consistorial de Bueu á nove de xaneiro de mil novecentos dous.

Reunión de mandos militares co alcalde de Bueu para falar dun campo de tiro, manobras e atrincheiramento

O día 30 de xaneiro de 1902 celébrase unha reunión onde membros da Xunta de Armamento[1] encabezada polo Xeneral Gobernador Militar da Provincia, Enrique Hore e Agraz e polo concello de Bueu o seu alcalde D. José Rodríguez para tratar da Real Orde de 17 de setembro de 1901 na que se dispuña “que, para o establecemento dun campo de tiro, atrincheirado e de manobras na península do Morrazo, tómese posesión dos ofrecidos polos concellos de Moaña, Bueu, Marín, Vilaboa, Pontevedra e Cangas, nas partes dela comprendida dentro do polígono que se sinala con liñas encamadas no plano”.

O señor alcalde deixou constancia que a extensión de parte do polígono, uns 6.747.600 m², pertencen ao concello de Bueu e que só polo S. e E. Lindan co de Marín e Moaña.  Ase mesmo de que hai un grande inconveniente xa que a parte do mapa “raiada con trazas negras pertencen a particulares, cuxo número é tan considerábel que se lle fai moi difícil, se non imposíbel obter deles un acordo de cesión; que o resto, ou sexan tres pequenas parcelas cuxa extensión de 814.310 m² é de aproveitamento comunal” cede e entrega gratuitamente[2] pero “coa condición de que se permita neles apacentar gando e aproveitar os seu recursos en canto non se entorpezan as operacións que levaranse alí a cabo ou obras que queiran executarse; debendo quedar de propiedade exclusiva do Estado, todos os edificios e fortificacións de carácter permanentes que se constrúan e unha zona de illamento de 30 metros para os primeiros e de 100 para os segundos, igualmente todos os camiños que se constrúan incluso as ladeiras e taludos dos desmontes e terrapléns e as súas obras de arte”.

O Sr. Alcalde de Bueu, en cumprimento da Real Orde está de acordo e subscribe a escritura de cesión.

---

[1] A parte do Gobernador Militar estaban o Tenente Coronel de Enxeñeiros, Florencio Limeses de Castro, e o Comandante de Artillería, Tomás Pérez Griñón.

[2] Xa que a Corporación tomara este acordo o 8 de outubro de 1900, sendo alcalde Miguel Nogueira Fraguas,  e que ratifican na sesión ordinaria do día de Reis de 1902 dicindo que se cumpra a promesa feita no seu día de que, como representantes municipais, os “Sres. Don Daniel García Lis e o Sr. Alcalde presidente pasen á dita cidade de Vigo e outorgue a concesión de referencia salvando sempre o dereito da veciñanza ao toxo e máis esquilmos que poidan producir ditos montes, así como o dos donos das propiedades particulares que se atopan nos seus intermedios e confíns para evitar confusións”.

O alcalde rexeita viaxar de balde -1927

Estamos nun momento no que a política polariza sentimentos. No que a corrupción presenta a súa cara máis descarnada. Onde os cantos de serea arrastran ao fondo da nada ás ilusións de milleiros de persoas e, o que aínda é peor, levando tras de si a esperanza,  o futuro das novas xeracións.

Se se puidera apostatar deste mundo inxusto moitos o pensaríamos. Hai quen prefire esperar a ver se se ‘para o mundo para baixarse’[1]; e outros, por sorte os menos, non esperan e tíranse con el en marcha. 

 A pesar deste panorama hai quen como estrelas de luz refulxen dende que comezou o luscofusco que nos leva á escuridade. Persoas que dende calquera posición da nosa sociedade fan do respecto, da solidariedade, do esforzo, da honradez... principio da súa ética cotiá.

Quixera rescatar do horizonte unha afastada estrela que nos servira de contraposición ás noticias que a diario nos dan os medios de comunicación (E menos mal que a dan! Pois aínda así....) pero a brétema non me deixa ver ben... Polo menos quero resaltar un pequeno-gran feito ocorrido en Bueu:   

No xaneiro de 1927 recíbese na alcaldía unha carta acompañada por unha tarxeta-bono “como unha demostración de distinción persoal” para viaxar gratuitamente no transporte que facía Pontevedra-Bueu-Cangas, por parte da empresa concesionaria da liña.

A resposta do alcalde foi rápida, contundente e con doses de amabilidade:

“ Moi Sr. Meu: Devólvolle a Vd. adxunto a Tarxeta de abonado que en nome da empresa ‘Transporte Automóbiles’ tiveron a bondade de remitirme.

Sinto non poder aceptar a distinción que me propoñía...”

Nota: Logo de escribir o que antecede busco o nome do personaxe protagonista e  comprobo que é o alcalde de Bueu era Camilo Davila Davila. Alcalde que, entre outras cousas abriu a Biblioteca Popular (7-10-1927)[2] e logo creou o cargo de Bibliotecaria[3]; alcalde que creou de forma definitiva a Escola do Pósito de Pescadores (outubro 1929)[4]; alcalde que prohibiu aos coches circular polo centro de Bueu a máis de 10 km/h para "conseguir seguridade e tranquilidade nas rúas do pobo”[5]; nomeado alcalde dúas veces[6]; primeiro Delegado de Orden  Público no 1936; alcalde que foi amentado e sinalado por iso e que, ao non soportar acusacións que el consideraba inxustificadas, autoexiliouse en Santiago de Compostela onde faleceu no nadal de 1982.

[1] Frase atribuída a Groucho Marx “Que pare o mundo que me baixo”. Outros a poñen en boca de Mafalda,... eu a mirara nunha pintada do “Maio francés do 68”.

[2] http://acidras.blogspot.com.es/2015/01/a-biblioteca-popular-de-bueu-ii.html

[3] http://acidras.blogspot.com.es/2015/07/biblioteca-popular-iii.html

[4] Revista Os Galos nº 9: https://db.tt/Wql89wrd

[5] http://acidras.blogspot.com.es/2014/10/prohibido-circular-mais-de-10-kmh-en.html

[6] http://acidras.blogspot.com.es/2012/10/nomearono-alcalde-duas-veces.html

Padroado San Xosé -VI

A Igrexa de San Xosé: Diferencias do proxecto inicial e agora.  

O que puido ser e non foi...

A igrexa proxectada polos arquitectos Francisco Castro e Pedro Alonso tiña unhas características suntuosas como pode comprobarse pola súa memoria e planos:

A xustificación dunha igrexa tan grande é a de “dotar non só a este grupo, senón tamén á barriada, deste servicio relixioso, pola grande distancia que se atopa a parroquial”.

Un amplo atrio da igrexa estaría á altura da estrada Pontevedra-Cangas e a súa intercesión con Pazos Fontenla. Dende a entrada exterior do atrio ata a porta da igrexa había un lixeiro desnivel. Pretendíase “aproveitar a maior elevación do terreo para destacar a súa máxima xerarquía, ao propio tempo que presentala como amparadora do grupo escolar”.

Coa torre situada na parte máis avanzada onde a “igrexa ten un fronte de 12,80 m. e unha lonxitude de 31,60 m. sen incluír a ábsida. Ten un primeiro corpo de acceso ao nártice[1]a cuxo lado dereito está situado a torre, na que se desenvolve unha escala de subida ao coro e ao campanario. No lado esquerdo hai unha dependencia que pode ser o baptisterio[2].

A igrexa é dunha soa nave con contrafortes resaltados interiormente deixando espazos laterais que serán destinados á instalación de altares e confesionarios [...] Nun deses espazos laterais colócase o púlpito  [...]. Ao fondo o altar maior, no nivel máis elevado, no centro dun ábsida de forma poligonal, e separado da nave pola balaustrada e gradas do comungatorio. Á esquerda desta ábsida está a sancristía [...]

Os contrafortes irán enlazados con arcos e bóvedas rebaixados, quedando así definidos claramente os nichos dos altares laterais. E por enriba destes arcos arrincará a bóveda da igrexa que é de canón rebaixado, con arcos faxóns coincidindo cos contrafortes.

Na planta baixa distribuíuse a vivenda do cura, baixo a ábsida da igrexa e o almacén, lavadoiros e demais servicios da Comunidade.”

A nova capela quedouse en:

Ao esgotarse a posibilidade de facer a igrexa anteriormente descrita o Padroado solicitou permisos para modificar con algún tipo de separación (portas corredoiras, biombos,...) as aulas e vestíbulo centrais para que, ao igual que se había feito ao longo de case medio século na capela vella, puidesen abrir nos momentos que se quixera celebrar algún oficio relixioso e así ter polo menos un espazo de culto no recinto escolar. Polo arquitecto do ISM non puxo impedimento algún pois non afectaba á capacidade escolar. Iso si, os gastos da modificación correrían a cargo do Padroado ou do Concello. Máis cando puxéronse mans á obra optaron, coa conivencia de todas administracións implicadas, por delimitar ese espazo central e o que ía ser vestíbulo, súas salas de profesores, salón de exposicións de traballos escolares, dous servicios, dúas aulas completas e parte doutras dúas transformalo nunha pequena capela de algo menos de dous centos metros cadrados.

Para manter a idea primixenia seguiu baixo a advocación de San Xosé coa mesma imaxe, doada por Jerónimo Bolíbar, presidindo o altar. Capela á que se lle deu uns pequenos ‘toques’ mariñeiros no seu mobiliario e ambientación.

---

[1] Vestíbulo propio das basílicas paleocristiás, situado ao ancho da fachada.

[2] Lugar dunha igrexa onde se atopa a pía bautismal.

Padroado San Xosé – V

Chegados a 1950 o equipo que rexe o Padroado San Xosé deu en loitar para manter a Capela grande pois esta non sería só “para as atencións relixiosas escolares” senón tamén para os veciños en xeral. De non conseguilo, tratar de que a última proposta do ISM sexa para esta construción o máis grande posíbel e para iso a empresa Massó axuda na obra co transporte de materiais.

Pero as dificultades para a construción prevista comezan a

medrar a pesar de que no 1953 a Obra Social do Movemento concede unha subvención de 196.000 pesetas para a Capela-escola. Estas dificultades poñen ao Padroado ante a evidencia de que non é posíbel levantar a capela incluída no proxecto ni tan sequera con menor volume. E o 19 de marzo do 1954 escríbenlle ao arquitecto Sr Francisco Echenique para que lle permita á empresa construtora póidanse adaptar as aulas da escola para ser transformadas en capela os días festivos mediante portas corredizas ou outro procedemento. O ISM autoriza as modificacións pero os gastos serían costeados polo Padroado.

Xa co proxecto inicial sen a capela grande, reducido o número de aulas, sen comedor,... o Padroado consegue outras modificación como foi a eliminación de dúas aulas, a sala de traballos manuais e de experiencias e dous despachos de mestres para construir no seu lugar unha pequena capela (que é a que hai na actualidade).

E así chegamos ao mércores, día 15 de agosto de 1956 no que se fai o traslado do mobiliario e obxectos de culto da ‘Capela-salón San Xosé’ (Capela Vella) á ‘Capela-escola S. Xosé da Praia de Bueu’ (‘A Capilla’). Ese mesmo día o coadxutor, Desiderio Gradin Moreira, oficia a primeira misa e o cura párroco, Ángel Rama Lestón[1], bendice as mesmas e entrega as chaves da “Capela Vella” a súa propietaria, Carmen Rúa Catani[2], dándolle “a gratitude da igrexa pola súa xenerosidade”.

A pesar da inauguración a obra non estaba de todo rematada pois hai documentación na que o cardeal Quiroga “bota unha man” solicitándolle ao Director do Instituto da Vivenda axude a que este Padroado e aporte as 500.000 pesetas prometidas xa que axudarían moito a completar o total da obra.

O novo curso iniciouse cunha Escola de Orientación Marítima que rexentaba Manuel Aboy Gándara.

O Concello solicita (20-9-1962) que lle sexa cedida a Capela-escola construída polo ISM e esta pase a depender integramente del xa que o sostemento[3] e conservación corren a cargo do concello que tamén habilitou a capela e os locais-escola. De ser así comprométese este a crear unha nova escola de Orientación Marítima.

No 1963 o ISM responde ao Concello que no pode acceder á petición por carecer de fondos para a amortización polo que a Confraría terá que seguir pagando 2.406 pesetas mensuais. Ou que se poña de acordo co Concello que é o beneficiado xa que “a amortización do edificio como a obra social cultural e asistencia relixiosa son cargo da Confraría e no seu caso do Concello”.

E así chegamos ao ano 1972[4] onde créase nesas instalacións a Escola de Formación Marítimo-Pesqueira que logo sería (1974-94) Centro de Formación Profesional de 1º Grao na Rama Marítimo–Pesqueira que a partires de 2006 pasará a depender da Xunta de Galicia[5].

[1] Da capela encargaríase o coadxutor Jaime García Rodríguez.

[2] Ao través do seu representante no Padroado, Gaspar Massó.

[3] Isto o fai tamén porque ese mesmo ano reclámanselle 192.558 pesetas á Confraría e a Hermanos Massó pola cota de amortización do grupo escolar S. Xosé. A Confraría está de acordo coa cesión pois non pode facerse cargo da amortización, que lle corresponde, do edificio nin manter o mesmo.

[4] O alumnado que había nela pasou ao Colexio Público de Bueu (hoxe CEIP A Pedra) que fora inaugurado no curso 1971-72

[5] Traspasado polo ISM o 1 de xullo de 2006. Para maior información deste período poder verse en http://www.concellodebueu.org/src/instalacions/docs/nautica.pdf

Cela: A procesión de Corpus máis longa

Agora que os xornais dan a noticia de que “As alfombras do Corpus regresan a Cela tras unha ausencia de cinco anos” faime lembrar o día 2 de xullo de 1911 onde a celebración do Corpus de Cela tivo unha relevancia especial pois partiu, á tardiña, dende a igrexa de Cela ata á de Ermelo. Nesas datas o alcalde, que era de O Burgo-Cela, participou nela para darlle relevancia institucional e o fixo acompañado por outro concelleiro tamén de Cela.

Esta noticia a coñecemos grazas ao xornal “El Eco de Galicia”, editado en A Coruña, que tiña como director a Zenitram (José Gómez Martínez)[1], sobriño do párroco de Bueu, Juan Martínez Casamande.

A transcrición da pequena nota que pode verse na imaxe é:

“-En Cela (Bueu), expúxose o Santísimo e logo dos exercicios vespertinos saíu baixo palio ata a igrexa de Ermelo, filial de Cela.

Na procesión, que foi moi concorrida, figuraron o alcalde de Bueu, D. Agustín García Parada e o concelleiro D. Daniel García. 

O viril foi levado polo ecónomo D. José Buesas Leis, quen antes de dar a bendición deu ao pobo as grazas pola súa cooperación a dito acto.”

---

[1] Que no 1914 sería ‘castigado’ a vir como coadxutor para Bueu por airear ‘chanchullos’ do arcebispo (ver entrada no blog http://acidras.blogspot.com.es/2012/03/zenitramen-bueu.html ).