Fábrica de chocolate en Bueu

  Fai un tempo, no Facebook o Sr. Joaquín Pimentel Lalinde escribía as súas impresiónssobre a casa “Matilde Bares”, vivenda que fora tamén da súa familia. Na descrición que dela facía engadiulle: “El patio exterior a la izquierda lindaba con las ruinas de una antigua fábrica de chocolates (allí había maquinaria oxidada y todo abandonado). Si claro, en los años 20 en Bueu teníamos una famosa Fábrica de Chocolates”.

Como é normal nestes casos a moita xente lle estrañou, pois nunca ouvira falar de tal fábrica. Algúns me preguntaban, e lles respondía co pouco que sabía, e xa que aínda de cando en vez me seguen a preguntar vou mencionar algunhas cousas relacionadas con ela e co empresario que a puxo.

Ata onde sabemos no ano 1896 xa estaba afincado en Bueu un reloxeiro santiagués, chamado Juan González Raíces, que casara cunha rapaza de Santa Mª de Cobres-Vilaboa.

A mediados de febreiro de 1897 tiveron o seu primeiro fillo nado en Bueu (Juan Edmundo) e en anos sucesivos nacéronlles aquí catro máis  (Mª Rosa -1899-, Juan Miguel -1901-, José Ramón -1903- e María -1908-).

Juan González Raíces era un emprendedor nato. Á parte de montar unha reloxaría, que era o seu oficio, primeiro en aluguer no barrio da Praia e logo, 1903, na rúa do Príncipe. Nos dous lugares dou en explorar o mundo do chocolate, moi demandado na época. Para iso na traseira da reloxaría instalou unha serie de máquinas que lle permitirían desde triturar e tostar cacao ata completar o proceso da confección de chocolate.

Como o negocio ía moi ben mercou un solar pegado á casa en construción da mestra Matilde Bares e solicita autorización, 1906, para construír unha casa no mesmo. Nela instala no baixo, preto da rúa, a reloxaría e na parte de atrás a fábrica de chocolate.

A época máis puxante da Chocolatería sería o primeiro decenio do s. XX e a partires de 1913, co falecemento da súa muller, foi pouco a pouco abandonado esta actividade e centrándose na reloxaría e na procura dos seus fillos: Primitiva, Isolina, Rosa, Juan, José Ramón e María.

 "El Adelanto" 1912-1913

"El Adelanto" 1912-1913

Nesa mesmas datas a súa proxección pública ven da man dos seus amigos como o director do xornal local «El Adelanto», Ricardo Portela Pazos, e o amplo equipo de redacción Claudiano García, Cesáreo Ferradas, Rogelio Val, Jesús Domínguez, Luis Bolibar, Ignacio Lis, Amancio de la Cueva, José García e Ventura García. Non é raro atopalo mencionado nas páxinas do xornal en pugnas co mestre Manuel Sotelo Rey, ou a reloxaría como lugar onde contemplar os regalos que o xornal sorteaba entre os subscritores ou anunciando a Reloxaría e a Chocolatería.

 

Nota: Quero aclarar, para algunhas persoas que así mo demandan, que a pesar de coincidir o primeiro apelido e ter as vivendas na mesma zona non se deben confundir as actividades do reloxeiro/chocolateiro Juan González coas da panadaría Alfredo González. Este último de Marín que casou en 1943 con Segunda, filla dun panadeiro de Celanova, afincado en Bueu, chamado Camilo Fernández. Os establecementos eran coñecidos como “A do relojero” ou “A de Rosita a Relojera” o de Juan González (tamén foi de Eugenio Piñeiro Carballo, Julio Rodríguez Portela, etc.) localizado á esquerda da de “Matilde Bares”. E, un pouco máis abaixo, a de Camilo González, logo “Panadaría de Alfredo” ou “Bar Codia” (do que todos gaban os famosos cacahuetes que no seu forno se torraban).

Recuperemos ‘LA VOZ DE BUEU’

Hai anos a través da Asociación Amigos da Biblioteca fixeramos un chamamento a todos aqueles veciños que posuían algún exemplar do xornal ‘LA VOZ DE BUEU’ para que puideran doalo á Biblioteca ou permitirnos fotocopialo, a fin de que haxa unha copia en depósito nas Bibliotecas do concello e colexios (ao igual que conseguíramos coa recuperación dos xornais de El ADELANTO).  A importancia desta recuperación do material hemerográfico local reside na práctica desaparición de tal periódico das bibliotecas e museos. Temos lembranza da encadernación  de todos os exemplares que tiña o concello!

Faise pois preciso a colaboración de todos aqueles particulares que, por gardar os seus maiores un recordo daquel periódico ou por manter eles un interese recompilatorio, posúan algunha copia, recorte, etc. se presten a permitila súa recuperación para patrimonio de todos.

De querer poñerse en contacto con nós[1] pode facelo a través do seguinte enderezo: viladebueu@gmail.com ou nas Casas de Cultura/Bibliotecas do concello, Arquivo Municipal (en Cela), etc. onde si o desexa, terá a discreción asegurada.

Na miña páxina http://bueu.ga  ou directamente en http://bueu.esy.es/Xornais/Voz.htm  podedes mirar uns poucos exemplares, recortes ou transcricións moi lonxe daqueles dos 120 números que saíron á rúa de 1904 a 1906.

E agora un pouco de noticias ‘novas’ do que fora La Voz de Bueu:

“Ao obxecto de levar a cabo o ordenado polo Ilmo Sr. Gobernador Civil da provincia na anterior comunicación cítese ao Director propietario do semanario que se publica na localidade D. Ramón Galup Maneiro para que cumpra o preceptado no artº 11 da lei de imprenta de 26 de xuño de 1883 presentando no acto da publicación do seu xornal titulado ‘La Voz de Bueu’ tres exemplares de cada número, autorizados coa súa firma para os efectos que dita comunicación indica.

Así o determinou a Sor. Alcalde D. Laureano Piñeiro Domínguez na Constitucional de Bueu a dez e sete de Xaneiro de mil novecentos seis, de que eu Secretario certifico.”

Logo houbo una Notificación:

“Na Consistorial de Bueu a dezasete de Xaneiro de mil novecentos seis, previa orde ao efecto presentouse D. Ramón *Galup Maneiro director propietario do xornal titulado ‘La Voz de Bueu’ que sae á luz nesta localidade unha vez cada semana, e pola Sor. Alcalde presidente léuselle a comunicación e providencia que antecede do que quedou decatado e ofreceu cumprir baixo as penas da Lei, en proba do que asina despois do dho Sor Alcalde, de que eu secretario certifico”

---

[1] Ao igual que se fixo cos orixinais de El Adelanto.

A Illa de Ons aluméase con catro farois de acetileno de refugallo

Se nos achegamos á sesión plenaria do 21 de febreiro de 1924 que «A proposta da presidencia e en atención ao citado deterioro no que están os once farois do antigo alumeado por acetileno propiedade deste Concello, que están depositados na Consistorial, a Corporación acorda proceder á súa adxudicación mediante concurso...»

Anunciado oportunamente durante un período de quince días só se recibe no Concello unha solicitude para facerse cos farois, e non por todos senón por catro. A petición ven dende a Illa de Ons, da man de Didio Riobó Bustelo, xestor e fillo do dono da mesma. Didio oferta pagar por cada un dos farois 4 pesetas.

O 20 de marzo de 1924 o alcalde Jesús Prieto tramita, á proposta da Corporación, o expediente de adxudicación de «farois deteriorados» ao único que participou na poxa, Dídio Riobó Bustelo.

E así é como os farois foron a parar á casa-almacén que a familia Riobó posuía na súa illa, Ons.

Pero se seguimos o rastro deses farois retrocedendo no tempo chegaríamos a xaneiro do ano 1906 en que no segundo pleno[1] despois de tomar posesión da alcaldía de Bueu, Laureano Piñeiro Domínguez[2] expón a petición dos veciños do Príncipe (actual rúa Eduardo Vincenti) para que se poñan uns farois na súa rúa e o fixeron nos seguintes termos: «... interesando da Corporación que tendo en conta a necesidade que se sinte duns farois na dita rúa e a precaria situación do erario público municipal, se instale por conta dos fondos seis farois cos seus depósitos para producir gas acetileno[3] ofrecéndose os reclamantes a soster o alumeado durante o ano actual...».

Farola na Praia de Beluso

Na sesión plenaria do 20 de xaneiro dáse conta, na mesma liña, de dúas instancias de veciños da praia de Beluso e da Ribeira (actual Montero Ríos) que desexan farois como os da rúa do Príncipe.

O Concello encarga á mesma comisión que tiña que resolver a necesidade dos puntos de luz no Príncipe, incorporando ao salgadoiro Clemente Lago, o faga tamén para Beluso e na Ribeira.

Aínda que na sesión ordinaria do 4 de febreiro de 1906 a Corporación informouse dunha comunicación do Gobernador Civil de que non procedía a concesión de transferencia de crédito para os seis farois que o concello pensaba mercar para a rúa do Príncipe, non será ata o día 12 dese mesmo mes cando se trate do ditame da comisión encargada sobre os farois incluíndo os 5 a poñer na Banda do Río, Ribeira e Praia de Figueirón. O «Concello resolveu que se adquiriran os nove farois de que se trata con todos os seus accesorios e se coloquen nos lugares designados satisfacéndose todos os gastos que con tal motivo se orixinen con cargo ao capít^o de Inconvenientes; en cuxo acordo non conveu o 1º Tenente D. Tomás García por non haber cantidade sinalada para este fin no presuposto e necesitarase para outros Inconvenientes».

Como pode comprobarse que non foron 5, nin 6 nin 9 os farois que tiveron algunhas rúas e lugares de Bueu, senón 11.

---

[1] Sesión ordinaria do día 14 de xaneiro de 1906.

[2] Tomou posesión o 1 de xaneiro de 1906.

[3] Xerado a partires de carburo calcio.

Reconto da tempada de verán

Agora que se está a dar por rematada a campaña de verán é o momento de facer balance ou pararse uns intres a reflexionar e ata de botar unha ollada atrás para comparar sobre o fenómeno turístico.

O que para uns foi boa ou excelente tempada, para outros “un desacougo pola xente”.

Non serei eu o que poña tachas a estas cavilacións xa sexan positivas ou negativas.  O que quero é amosar esa outra mirada no tempo na que aparecen as reiteradas gabanzas de Bueu como lugar que quere proxectar o seu potencial de engaiolar aos posibles visitantes para que non só tendan pontes na economía local senón que a enriquezan culturalmente facilitando o progreso en todas as direccións.

La Correspondencia Gallega_diario de Pontevedra - 29 agosto 1906 páx. 1

Como primeiro exemplo, polo de agora, preséntovos o que un correspondente facía a finais de agosto do ano 1906 no diario pontevedrés La Correspondencia, baixo a sinatura ‘X’ e co título ‘De veraneo’:

“Isto das subsistencias lévame da man ao que puidera ser Bueu se non se procurasen comodidades aos forasteiros facilitando os medios de subsistencia: porque Bueu, que é verdadeiramente fermoso, con porto limpo, seguro e extenso, en exuberante e rica chaira, de atractiva paisaxe, de ceo azul en despexado e amplísimo horizonte, clima benigno, con praia de máis dun quilómetro, nunha cuncha pechada por unha cinta de bonitas edificacións, formando un lindo pobo cheo de establecementos industriais e mercantís, cuxa riqueza, si está coñecida non vai ben canleada; non ten Bueu vivendas para forasteiros, nin alicientes para os bañistas, nin sequera praza ou mercado diario […]”

E logo da a súa particular visión de quen son aqueles que nos visitan e ata fai unha relación dos que considera máis relevantes:

“...os forasteiros veñen aquí atraídos nada máis que por relacións de familia, ou por outras causas de amizade ou interese, que os achegue a estas praias onde están veraneando, o acreditado e coñecidísimo enxeñeiro industrial, intelixente director da notable revista “Artes-Industrias”; de Barcelona D. Gerónimo Bolívar, coa súa dona e fillos, que veu a esta praia ao lado dos seus irmáns; o ilustrado catedrático do instituto de Reus, literato e publicista Sr. Saiz Armesto, coa súa dona, sogra e fillos, que teñen aquí a súa casa de nobreza antiga dos Aldaos; a familia do señor Romero, escritor e xornalista filipino, que veu a renovar as relacións de amizade que de antigo lle unen co reputado Doctor Riobó, fillo de Bueu; e os señores de García Cobas de Pontevedra, pais políticos dos señores Massó, a cuxo lado pasan estes días. Moitísimo se podería facer para que os de fora, coñecendo este país, veñan a pasar a tempada de calor nestas praias; máis hoxe non o pedimos...”

Matilde Bares na Arxentina-1906

Matilde Bares Giráldez, mestra dun grande número de bueuenses que tiveron que optar pola emigración ten, en recoñecemento ao seu labor coma docente e animadora da cultura, unha rúa en Bueu e ponse baixo o paraugas da figura desta mestra a celebración do día Internacional da Muller traballadora (e ata tivo un certame que levaba o seu nome).

Irmá de Manuel Antonio Bares, tamén mestres, escritor, home de negocios e emigrante na Arxentina. Manuel Antonio foi fundador e presidente do Banco de Galicia. Precisamente nesta labor de xerente do banco foi homenaxeado, coas familias dos directores do Banco por outro próspero emigrante galego, Vicente Ramos que entre outros negocios posuía os principais teatros porteños como o “Cómico”, o “Comedia” e o “Colón”. E precisamente nesta festa, marzo de 1906, é onde vemos reflectida a presenza de Matilde Bares na Arxentina. Unha reportaxe na revista “Caras y caretas” dan testemuña gráfica. Este sería a súa única viaxe a terras americanas. Seu irmá sería o que viría un par de veces máis por Bueu.

Na fotografía Manuel Antonio Bares é, dos que están de pé, o terceiro pola dereita. As dúas mulleres que están sentadas diante del son: a que ten vestido claro é a súa dona, Francisca Peralta de Ares de Parga  e a de vestido escuro é a súa irmá, Dona Matilde Bares.