Corpus en Bueu

Xa no xuño do ano 2013 dei a coñecer a entrada “Como ir na procesión do Corpus…” na que transcribía os avisos do cura de Bueu, Don Ángel Rama Lestón. Agora presento o horario e as disposicións feita polo mesmo sacerdote ese mesmo ano:

1937

------------------------ DÍA 6 DE JUNIO ----------------------------

FIESTA DEL CORPUS EN ESTA VILLA PARROQUIAL

========================================

(Mañana)

SIETE.- Misa parroquial y comunión general

ONCE.- Misa solemne, cantada por la Orquesta “Serrano”

######

Quedará JESÚS SACRAMENTADO, expuesto a la adoración de los fieles, hasta los Ejercicios de la tarde.

Se encarece a las Directivas de Jueves Eucarísticos. Sdo. Corazón e Hijas de M.ª. Puestas de acuerdo, procuren tener distribuidos Coros de 12 asociados, para turnarse de media en media hora ante el Stmo. Inmediatamente después de la Misa.

* OOOOOOOOOOOO *

(Tarde)

ADVIERTE: España espera que ningún católico de la Parroquia dejará de visitar esta tarde a JESÚS SACRAMENTADO, para rogarle por la pronta y completa victoria de sus cristianas y patrióticas Armas… Católicos: reflexionemos, que Cristo Jesús es el Señor de los Ejércitos… Oraciones y penitencia nos suplican, mejor dicho, nos mandan los de vanguardia con voces de su sangre generosa… ¡Cuánta responsabilidad ante Dios y ante España, si por falta de sacrificio y oración en la retaguardia se derrama una gota de sangre! .. ¡ Y DIOS sabe las vidas que se ahorrarían, si tú, cristiano, orases con más frecuencia y fervor! .. Medítalo ante CRISTO SACRAMENTADO.

CINCO.- Piadosos ejercicios: Estación, Sto. Rosario y acto de consagración del género humano a Jesús Sacramentado.

SEIS.- Organización y salida de la procesión con el STMO.

* *****     ****    ****

OTRA ADVERTENCIA. Es de fé y de razón, que las ofensas individuales contra Dios N. Sr. Se paguen individualmente, si individualmente no se enmendare; pero, también  es de razón y de fé, que el alejamiento social de Jesucristo, Rey y Señor de los pueblos y naciones, reclama un castigo colectivo en el tiempo, porque sólo del tiempo son la vida de las sociedades… ¡Cuánto han ofendido en esto los pueblos a Jesucristo! .. ¡Cuánto alejamiento de El! .. ¡Cuánto desconocimiento de su soberanía! .. Católico de BUEU: ¡No crees que también nuestro pueblo, como tal colectividad, ha ofendido algo a Cristo Jesús en este sentidos? - ¡!..!! Pues mira: la procesión de esta tarde es de público desagravio y de profesión pública de Fé y de reconocimiento de la soberanía Social de JESUCRISTO… Ven: adórale y acompáñale a su paso por las calles de la parroquia… Cumple con este deber como creyente, como español y como miembro social de tu pueblo.

Aluguer de pisos de Bueu na prensa madrileña

A tradición de alugar durante as vacacións estivais remóntase, cando menos, ao século XIX pero non así a súa incursión e propaganda nos medios de comunicación.

En previsión da tempada do verán de fai máis de 100 anos lemos, por primeira vez na prensa madrileña, un anuncio do aluguer dun piso (casa?) a uns 200 metros da “fermosa praia” da “bonita vila” de  Bueu.

Este anuncio sae polo menos en dúas datas e xornais:

1º En  El Liberal  do 4 de maio de 1904

2º En El Imparcial  do 7 de maio de 1904 páx. 6

E non será ata 1953 cando volvamos a ver un reclamo na sección “Anuncios por palabras” do ABC do 5 de maio, na páxina 42

E no mesmo xornal ABC dous anos máis tarde (o 12-05-1955 páx. 61)

Revolta dos veciños contra o pago das rendas ao mosteiro de Ermelo

O día 11-6-1810, entre 5-6 da tarde, na casa do Priorato de Ermelo estaban o escribán Juan Antonio de Ribas. Levantaba actas da recadación de rendas a petición P. Fr. Agustín García Hevia, prior do mosteiro e representante do abade de Poio, “administrador de las rentas del valle del Morrazo,  jurisdición de Cangas, Coto de Meyra, Aldan, Bon (sic) – Bueu- y Villar”.

A continuación este escribán describe como entraban no mosteiro “dentro del zaguán y patio della... un instrumento tropel de homes armados con escopeta, fusiles, ozes, chuzos y palos, , que por el bulto que hacían y estar en las calles del Pueblo llenos de ellos, se veía a juizio prudente como dos cientos hombres poco mas o menos, con la depravada intención, segun lo manifestaron por sus hechos posteriores, de sorprender la casa, arrancarme de mano maior la Provisión, ultrajarnos, robarnos, y llenarnos de oprobio, y vituperios, pues sin dar lugar abrir las puertas cerradas...”

O que escriban segue a describir o motín, tamén poñendo nunha morea de cualificativos subxectivos ás intencións dos amotinados recalcando sobre todo na idea última: “el recibo de pago, que era el IMAN de sus pérfidas maquinaciones” .

Constata tamén, para “que a los tales sirva de castigo y a otros de freno a los sucesivo a contener semejantes desordenes” os nomes dos cabecillas da revolta: “Ventura Gonzalez de oficio Sastre, Antonio Marco, Domingo Guimaran, Francisco Souto, Francisco Gallego, Domingo Villar, Martin Pereira, Miliciano cumprido, veciño da freguesia de S. Martiño de  Bueu e do Lugar de Meyro...” e ata do encargado de tocar a “trompeta o bucina” para a xuntanza previa aos feitos.

Segundo o mesmo Juan Antonio de Ribas, resistiuse a entregarlles as Reais Comisións e ase mesmo avisoulles das fatais consecuencias ás que se expoñían. Ao que eles mesmos lle solicitaron que suspendese todo o procedemento de cobrar a renda, pois a xente, por quen o facían, estaba amotinada, sublevada e decidida coas armas a non pagar  renda algunha, para iso querían recibos asinados como pagadas e así sería ata que houbese Rei, pois entendían que non o había, nin sabían por onde andaba, con quen estaba...

Ao que o escribán lle fíxoas máis “serias y adecuadas reflexiones asegurandoles que Nuestro Monarca era Fernando VII a quien habiamos reconocido y jurado...”.

Ante o cariz que ían tomando os acontecementos o escribán di que tentou convencelos de que pagaran aínda que fora a metade “para subvenir no solo el preciso sustento de los Monges, sino también de la Contribución Patriótica”. Actitude e palabras que conseguiron dividir aos sublevados que  lograron, polo menos, suspender o acto de recadación e que evitaron que chegaran a ocorrer cousas peores.

  

Nota: A fonte onde transcribiuse o texto orixinal do cartapacio da Sección Clérigo do Arquivo Nacional pode verse íntegra no Libro “San Xoán de Poio” de Sergio Vázquez Rouco páx. 120-121 ou comunicándomo neste enlace e lle darei resposta o antes posible.

O Alcalde de Bueu encarga fotos para unha Exposición en Londres

No primeiro mes do ano 1914 comezaba o seu terceiro mandato (non consecutivo) como alcalde o veciño de Cela D. José Rodríguez Estévez. Dentro das ideas que posuía para esa lexislatura estaba a de promover o pobo de Bueu. Non só en España senón que o faría en todo  o mundo e para iso aproveitaría a International Tourism Exhibition in London  que se celebraría ese ano de 1914.

A forma de promoción acordada sería amosar a beleza natural deste pobo: a súa paisaxe, o seu mar,... polo que se puxo en contacto co fotógrafo señor Pintos para encargarlle unha serie de postais.

Probablemente as fotografía se fixeron máis non temos constancia de se chegaron ou non a ser enviadas pois, como de todos é coñecido, unha serie de acontecementos provocaron que a finais de xullo dera comezo a I Guerra Mundial e cambiara o rumbo e interese de moitos países, entre eles o noso.

Mestres de Bueu suspendidos nos seus cargos

O domingo pasado nunha documentada e clarificadora charla o principal ponente, o compañeiro Xosé Álvarez Castro[1], lembroume[2] unha entrada que hai anos tiña preparada para cando lle “cadrara”. Desempoeina e con uns pequenos retoques a poño a continuación....

Nos aciagos días, a partires da segunda metade do ano 1936, moitos mestres sufriron nas súas carnes os avatares dos acontecementos e das políticas dun país en loita. Foi, sen dúbida, o colectivo máis castigado. Para a tese doutoral “La Depuración del Magisterio Nacional” o profesor da Universidade Autónoma de Barcelona, Francisco Morente Valero,  fixo un reconto de máis de 60.000 mestres depurados.

Moitos foron fusilados ou encarcerados e os que non, case que todos, estiveron na obriga de abandonar os seus cargos para, previa presentación de informes favorables do alcalde, do cura, da Garda Civil, etc.,  someterse a unha comisión á que tiñan que convencer da súa afección á nova orde.

En Bueu ocorreu o mesmo que no resto da provincia e do estado. Os nomes que saíron publicados nos xornais “Por el porvenir de la patria” e suspendidos de emprego por orden do Gobernador Civil, Ricardo Macarrón:

• Telmo Bernárdez Gómez, mestre do Pósito de Bueu. Foi encarcerado “preventivamente” no Cuartel de San Fernando (Pontevedra) e pasa catro anos de cárcere en cárcere (Ponte Caldelas, San Simón, Figueirido, San Cristóbal de Pamplona, de novo San Simón). No 1947 chega como exiliado a México.
• Teresa López González (7-2-1880/+17-5-1943), mestra da escola de Bueu nº 1 dende 1930 ao 1936. No 1931 ascende de categoría e soldo como mestra. Depurada do 1936-1942. Foi rapada durante a guerra acusada de ser de "esquerdas". Tamén serviu de escusa para facer cunha rúa (hoxe Johan Carballeira) atravesara a súa propiedade.
  
• Leopoldina Gómez, mestra da escola de Bon-Beluso   
• José Hermida García, mestre da escola de Cela
• Eugenia Domínguez Fernández (14-1-1895/+12-5-1983), mestra da escola de Cela. Xa dende os 17 anos era profesora de párvulos e aínda que posuía o título de Mestra Nacional non podía exercer pola curta idade.

 Máis o que non pon a publicación anterior  era o nome doutros mestres de Bueu que foron depurados tamén e que algún estivo na cárcere e outros foron rehabilitados axiña. Neste listado de expedientados atopamos a:

• Francisco Agulla Rodríguez, mestre de Cela. Foi encarcerado na illa de San Simón. Encausado no Tribunal de Responsabilidades Políticas de A Coruña e indultado no 1941.
• Ramona Cabanillas Rodríguez, mestra de escola en Bueu. Depurada 1936-1942.
• José Martínez Camiña, mestre de escola Ermelo. Depurado 1936-1942.
• Guillermo Novío Cardexo, mestre de escola en Bueu. Depurado 1936-1942.
• Lucio Rodríguez Infante, mestre de escola en Bueu. Depurado 1936-1942.

---

[1] Autor do blog “Pontevedra nos anos do medo” http://anosdomedo.blogspot.com.es/  e do libro  “Pontevedra nos anos do medo – Golpe militar e represión (1936-1939)” Edic. Xerais (xa vai pola 2ª  edición!)

[2] A páxina 10 de El Pueblo Gallego do 1 de setembro de 1936.

Representante de Bueu na Asemblea Republicana

A finais do s. XIX, máis concretamente  no comezo da primavera do ano 1897, e dentro dun proceso movilizador por distintas provincias e pobos de España, os republicanos da Provincia de Pontevedra celebraron unha Asemblea na cal os representantes de Pontevedra, Vigo, Vilagarcía, Ponteareas, do Campo (Marín), Mondariz e Bueu asinan os seguintes acordos: 

• Recoñecer como órgano na prensa á “La Unión Republicana”

• Considerar bos e necesarios todos os procedementos de loita para conseguir a máis pronta instauración da República.

O que asinou por Bueu foi Domingo A. Tomé

El Liberal 22-3-1897 páx.2

Telleiras e calera de Beluso

Beluso tivo dende hai moito tempo tradición de telleiras. Numerosas foron as persoas, sobre todo mulleres, que traballaron nas mesmas. O barro sacábano da mesma zona[1] e a area da mesma praia.

As que coñecemos estában situadas nos arredores da Praia de Area de Bon. A máis antiga situadas nas veigas proximas ao sur da praia, cerca do río Lixó, que aínda se coñecen hoxe como “Forno de Tella” (na fotografía zona A).

A outra, máis recente, na zona norte da praia ao carón do río Mourazo (na fotografía zona B) pertencía ao Sr. José Ramos Crespo (casado con Eugenia Portela Castro) que tiña unha tenda-ferretería na rúa do Príncipe de Bueu (preto da entrada ao concello). Con posterioridade a actividade da telleira continuouna un empleado da mesma José do Castro ata que a actividade foi mermando por mor da competencia da industria da tella, sobre todo, de  O Porriño, que a fixo desaparecer.

Na zona entre a praia de Beluso e a Roiba no que logo foi salga primeiro e logo fábrica de conservas (con marcas como Pedra Blanca, SF…) de Salvador Ferradás o mesmo Sr. Ramos comezou  facendo tellas e logo baldosas. Segundo me contan polas noites lle roubaban moitas. Logo dedicou as instalacións á industria “calera”[2]. Parece que este intento empresarial non lle foi moi ben e tivo que emigrar. O fixo cara Estados Unidos.

---

[1] Nas veigas e tomadas que hai dende o Río Mourazo e o Lixó.

[2] Reseñar que hai constancia de entrada de cal de Bueu no porto de Vigo como o que recolle El Lloyd español do 1 de xuño de 1862 na súa páxina 2 que cita a entrada o 22 de maio da “Polacra Victoria, con cal, de Bueu”. Tamén quero agradecer aos informadores Srs. Millán (pai e fillo)

Patrón del arte recibe unas bofetadas...

Hío y Aldán se segregaron para pasar a pertenecer a Cangas el 2 de marzo de 1873 pero a nivel judicial en agosto de 1874 aún seguía perteneciendo al ayuntamiento de Bueu. Por esto, y porque la empresa que trabajaban los protagonistas de esta entrada tenía su sede en Bueu, es por lo que el relato siguiente se dilucida en nuestro pueblo.

Los hechos que vamos a narrar ocurrieron en la playa de Menduíña frente a la salazón de la familia Bolíbar:

 Estando Francisco C. como patrón del arte o jábega destinada a la pesca de la sardina, de la sociedad de Bueu, Bolíbar e Hijos. En ocasión que estaba al frente de cuarenta hombres que tiraban por un arte de pescar, el día 23 de julio de 1874, se acercó un fomentador, soltero, llamado D. Enrique M., también de Aldán, y en la presencia de un público numeroso, en la playa de Menduíña, y sin motivo alguno le ha dado de bofetadas.

El agredido considera el acto grave por lo que se ve en el deber, a su pesar, a demandar a un vecino suyo con quien mantuvo hasta ahora divergencias grandes, aunque en otra ocasión ya se había visto por aquel ofendido de palabra que perdonó sin rencor; pero esta vez constituyó una u verdadera afrenta “para lo cual dice por su carácter de encargado de varios jornaleros y representante de una respetable casa. Ha tenido con todo la prudencia suficiente para evitar que hubiera una lucha promovida por todos los hombres que estaban a sus órdenes con los que se pusieran de parte del ofensor”.  Lo único que le pide en acto de Conciliación es que “el injuriante se retracte del hecho ejecutado y públicamente le dé la debida satisfacción cuál fue y lo merece la ofensa”.

Como puede verse todo una persona ejemplo del saber estar, de la ponderación,  del sentido de la responsabilidad, de la mesura en la palabra,... que no podía firmar por no saber...

 La respuesta de la parte demandada fue que “que nada tiene objetar; que siendo improcedente este juicio se oponen a él y le contestará en su día [en una instancia superior]”.

Entroido en Bueu - 1904

Na tarde dese día recibimos a visita da comparsa Xograres.

José López

Esta afinada masa coral executou, entre outras pezas musicais, unha bonita muiñeira.

La Voz de Bueu envía á comparsa Xograres e especialmente ao seu director Sr. Estévez, expresivas grazas pola deferencia de que fomos obxecto.

*****

Nas últimas horas do domingo, varios mozos que ían nun coche diante da comparsa Aragonesa, no momento que pasaba o noso director preto desta colectividade, deron unha viva á VOZ DE BUEU, o que agradecemos , sentindo que non nos foi posible dada a aglomeración de xente que seguía naquel momento á comparsa Aragonesa- contestar con outra viva aos nosos distinguidos amigos.

Dende Bueu sentencian: O Liberalismo é pecado

Comezaba o ano 1901 e España tiña coma monarca Rexente a María Cristina de Habsburgo-Lorena e coma Presidente do Consello de Ministros ao conservador Marcelo Azcárraga. En Bueu o alcalde era Miguel Nogueira Fraguas e o xuíz de Paz o avogado Joaquín Pimentel dono do Pazo de Sta. Cruz. E como que a historia dos últimos séculos está salpicada de episodios máis ou menos virulentos na que a relixión está no epicentro da loita política polarizada, ao arredor destas datas, entre o conservadorismo^[1] e liberalismo^[2].

Calquera ocasión, calquera medio era aproveitado para a confrontación dialéctica e moito máis se estaban preto dunhas Eleccións Xerais como a que acabou co triunfo liberal de Sagasta (1901) e que en Bueu acendeu aos máis integristas^[3] que arroupados baixo as ideas de Cándido Nocedal e a revista El Siglo Futuro fan públicas, neste último medio, as súas ideas máis “clericais” e conservadoras tal como podemos ler facendo bandeira como máxima do título do libro de Sardá “El Liberalismo es pecado”:

---

[1] Tendencia política ou ideolóxica que defende a orde social, as ideas, os valores e as institucións tradicionais (RAG)

[2] Conxunto de doutrinas ou ideas que tenden a asegurar a liberdade política e de conciencia fronte ao poder do Estado (RAG)

[3] Xa dende finais do reinado de Isabel II.

Bueu: Tres días loitando coas ondas

 Foi a pasada semana de violentos temporais e apunto estiveron de perecer un pobre mariñeiro e tres criaturas, fillas súas, coas que saíra á pesca nun bote pequeno.

Sen poder regresar a Bueu nin arribar á illa de Ons, mantivéronse no mar, próximos á illa, pasando ímprobos traballos, achicando o bote noite e día, loitando coas ondas durante tres días.

Ao amainar un pouco o temporal, foi o vapor dos Srs. Massó a buscalos, traendo o bote a remolque, e aos case náufragos a bordo do vapor.

O mariñeiro que correu estas aventuras, é o coñecido, por Nacidas

Xentilicio de Bueu: “Bueuense” ou “Buenense”

Todos os dicionarios que coñezo de xentilicios^[1], onde aparece o do topónimo Bueu dan coma correcto o de bueuenses pero...  
... xa hai anos que un ilustre, veraneante primeiro e veciño despois, chamado D. Antonio Olea Casas me fixo partícipe ao través dun amigo común da súa inquedanza^[2] sobre o tema e das consultas á Real Academia Española de la Lengua e á Real Academia Galega como máximas autoridades lingüísticas. Da Real Academia Galega non tivo resposta, que eu saiba, pero si da Real Academia Española da que adxunto copia da misiva e da contestación:

---

[1] Exemplo: “Diccionario de Gentilicios y Topónimos” de Daniel Santano y León (Edit. Paraninfo 1981 páx. 59),  no “Gentilicios españoles” de Tomás de la Torre Aparicio (Edit. Visión, 2006 na páx. 113) ou no “Diccionario ideológico de la lengua española” de Julio Casares (Gustavo Gili, 1992)

[2] Ata esas datas nos meus escritos utilizaba indistintamente “bueneses” ou “bueuenses” pero con dúbidas e temor pola posible incorrección dun dos termos. Desde aquela alterno os xentilicios pero gústame un pouco máis, para designar o lugar de orixe dunha persoa nacida en Bueu, o de "bueuense". Cada quen que elixa!