San Xoaquín, patrón de Ons por...

Como cita referente á capela de Ons temos[1],  no 1594, as manifestacións dun cura de Rianxo dicindo que nese mesmo ano “había moitos ladróns e corsarios que roubaban canto atopaban ansí de barco, como dos demais...” e que tamén habíase saqueado a illa e queimaran á igrexa.

O 22 de xaneiro de 1838 un monxe exclaustrado da Orde de San Bieito chamado Frei Manuel Mos lle pide ao Sr. Gobernador Eclesiástico do Arcebispado de Santiago lle permita “hacer y bendecir una capilla en la Isla de Ons para decir el sacrificio de la misa”. Nestas datas Ons pertencía (1837-1844) ao concello de Sanxenxo e "non tiña igrexa e santuario"

Joaquina Montenegro Ponte e Oca, dona da illa de Ons, casou con Javier Martínez de Arce y Enríquez (1808-1887), VII marqués de Valladares e VI vizconde de Meira.

Ao longo da costeira da sardiña o número de de veciños de Ons aumentaba de forma significativa. Polo que no 1845 o Sr. marqués fai a reflexión de que os que quedan no inverno ”están en el mayor abandono, sin Pastor ni Iglesia y sin oratorios y capilla”. 

O día 2 de outubro de 1847 o marqués de Valladares comprometeuse a edificar a capela ante o Arcebispo de Santiago. Na mesma misiva do compromiso lle di que cando estea edificada se “digne autorizar su bendición , y darle título y advocación, que celebraré, y rogaré entonces a V. E. sea el de San Joaquin por ser el nombre de mi esposa a cuyo patrimonio pertenece la Isla”. 

Mentres non se construía a capela o marqués pon barco en Ons todos os domingos e festivos para que os veciños poidan acudir á misa en Beluso.

No 1848 bendícese a igrexa baixo a advocación de SAN JOAQUÍN… e no agosto de 1849 o mesmo marqués nomea Presbítero de Ons a José Ramón Correa, pero a este non lle sentou ben a vida na illa e tivo que substituílo outro, D. José Moravia natural de Bouzas.

Ons nunca foi parroquia independente a pesar de que no ano 1887 o Sr. Fragoso, Arcipreste de Morrazo, enviou o bispo un escrito solicitándollo. 

  

[1] Apuntes de J. Mª Estévez Castro

Jenaro Pérez Villaamil debuxa Bueu

Jenaro Pérez Villaamil (1807-1854), o grande paisaxísta romántico e debuxante, nunha viaxe en barco pola banda sur da ría de Pontevedra no setembro do ano 1849 na compaña dun grupo de amig@s plasmou  nun debuxo a lápiz titulado “Playa de Bueu”, hoxe no Museo de Pontevedra, unha escena que o mesmo autor da obra describe nunhas inscricións autógrafas no ángulo inferior, central e dereito do debuxo:

         “Bueu. Ría de Pontevedra  

          cerca de Marín”

         “Playa de Bueu: en el acto de recoger el pescado

          Salida del bote cargado

          colocar y recoger el aparejo y aparejo a tierra.

                         Ría de Pontevedra

                    18 Sbre. 49”

A continuación realiza unha serie de acotacións toponímicas, paisaxísticas, ambientais,…dende o monte Sobareiro (Loira) ata Cela:

“da Cova – Luz – Moza – bosque -10 – tono azulado – árboles bosque – Cela – blanca curva norte”

O salientábel deste debuxo é que reflicte unha escena de pesca na que poden observarse a uns dezaoito mariñeiros tocados coa “barretina” típica do traxe catalán de mariñeiros e campesiños.

Pero o que moitos descoñecen ou lembran é que no reverso hai unhas incrición dos seus acompañantes e amigos, feitas ao pouco de debuxalo:…

 “En Bueu 18 de Septiembre 1849

Recuerdo amistoso al Pintor de S.M. Dn. Genaro Perez de Villamil.

Amalia Fontenla[1]”

“Recuerdo al Sr Villaamil la satisfación de tenerlo en la casa en Bueu su affmº. Juan Fontenla”

“Luís Patiño Buceta
ruega al Sr. Villamil recuerde la chillona gabiota que tumbó el arcabucero

dn. Luís Patiño, su apasionado”

“Al recuerdo del animado cuadro que hoy ofrece Bueu hirá siempre unida pª. mi la grata memoria del Sr, Villamil, del artista eminente. 
            Antº Valcárcel”

“Recuerda al ayudante, tu amigo 
            Perfecto Valdés Argüelles”

“Enrique A. Braña”

“Francisco Sancho Gutiérrez”

“Jacinto Pazo (?)”

 A man do artista tamén plasmou a Bueu noutro debuxo tal como nos lembra o profesor Filgueira Valverde: “Pérez Villamil tamén fixo un debuxo da “Fábrica de Salazón en Bueu” cun alprende e traballadores” que está nunha colección particular.

---

[1] Amalia Fontenla Plá (+15-5-1896), filla de Teresa Plá Avalle e José Manuel Fontenla Sotelo. Neta dos salgadeiros da praia de Beluso, Pedro Plá Refulls e Mª Rosa Avalle Pereira.

Ons: Un tesouro que voou...

No domingo 8 de setembro de 19129 na edición da mañá do xornal madrileño ABC, páxina 42, aparece unha pequena noticia da que sacando o anecdótico e o “xocoso” atopámonos coa dura

realidade do illamento de moitas das persoas que vivían en Ons.   A transcrición literal é:
OS VOOS DAS AVES ANELADAS

 Vigo 7, 10 mañá. Francisca Patiño Pérez, de sesenta anos de idade, recolleu na illa de Ons unha pomba mensaxeira, a cal, nos seus aneis, ostentaba as seguintes inscricións: “Wahter. N. N. 4. 3. 872. U. S. A”

Alguén fíxolle crer que o achado valdriale moito diñeiro, e a boa muller presentouse no pobo de Bueu, pedindo unha crecida cantidade pola pomba e negándose a entregala ás autoridades. Dáse o caso curioso de que Francisca, que non saíra da illa desde hai vinte e cinco anos, realizou agora a viaxe convencida de que posuía un tesouro.

Café-Fonda "Villa de Bueu" na Habana de 1896

No semanario “La Tierra Gallega”[1] editado na Habana o 17 de maio de 1896 aparece publicitado o café e fonda “La villa de Bueu”. Estaba ubicado na marxe esquerda da entrada da bocana do porto da Habana, preto do castelo de San Carlos. Os seus propietarios eran os señores Mañá e Barreiro, ámbolos dous emigrados a illa de Cuba dende a nosa vila.

Á vez que se embarcaron no mundo dos negocios cun “Café e fonda” tamén o fixeron coa importación dos viños da súa terra. Como di a publicidade este viño do Morrazo é a primeira vez que se presenta na Habana. De “tan exquisito producto” son os únicos representantes e importadores.

---

[1] Fundado e dirixido por Curros Enríquez (1894-1896)

Miscelánea ao redor do polbo de Bueu

Vendendo polbo de Ons na Lisboa do 1554 

Domingo, que naceu na illa de Ons no 1533 e que morreu en Muxía a idade de 124

anos, lle contaba ao relixioso beneditino portugués Frei Manuel Pereira de Novais que cando tiña 21 anos vivía en Lisboa: "Vendendo Polbo seco, que era a mercadoría que entón se mercanciaba desas Illas de Ons a diferentes partes,.."

O polbo e as matemáticas

Que unha ducia é conxunto de doce unidades non vai co polbo … ou que o quintal é a medida de peso que, segundo as zonas, vai de 50 aos 60 quilos^[1] tampouco vai co polbo. Senón que lo pregunten á Revista de Inspección General de 1787 que cita Sáñez Reguart no seu “Diccionario histórico de las artes de pesca Nacional”:

“Unha ducia componse de dezaoito polbos, e cada tres ducias  véndense por un quintal”.

Avances na conservación do polbo

No domingo do día 6 de abril do 1930, o correspondente do xornal El Pueblo Gallego, Luís Novas, escribía: “Dada a a importancia da exportación en fresco que se fai do polbo, choco e lura sabemos que dous industriais van a montar unha cámara frigorífica”.

Unha enchente de polbo na illa de Ons

Álvaro de las Casas, no 1932, logo dunha estancia dunha semana na illa de Ons, escribía: “Baixamos ao almacén onde meu grande amigo Dídio Riobó ofreceunos non sei cantas toneladas de polbo, saborosísimamente condimentado. Na miña vida vira nin comera máis polbo”. 

Un polbo dun quilo mata a un arroas de 3 metros de longo

En abril do ano 1944 a  prensa^[2] titulaba: “Un inimigo pequeno …” e “Un polbo dun quilo mata a un arroas de tres metros de longo”. O arroas ata foi exposto, aos curiosos, na lonxa de Bueu.  Como podedes supoñer a morte foi por asfixia pois ao tentar comer ao polbo este agarrouse de tal xeito á boca que lla pechou por completo.

---

[1] O quintal métrico (Qm) é unha medida de peso que equivale a cen quilogramos. En Bueu 1 quintal = 100 libras casteláns  = 45,45 kgs

[2] El pueblo Gallego de 18-4-1944. Páx 10

"Globo monstruoso" nos aires de Bueu

Un globo de papel “de colosais proporcións e 20 metros de altura, elevarase

Bueu 1919

aos inconmensurables espazos, seguidos de infinidade de globos diversos de caprichosas formas”. Isto é o que ocorreu na tarde do domingo 13 de xullo de 1919 nas festas de verán na honra da patroa[1]. E, pola noite, "Magnífica Velada Marítima" lucindo as embarcacións milleiros de faroliños

Portada de Urbano Lugrís

Esta é a primeira vez da que se ten noticias dun evento similar no noso pobo, sobre todo, pola magnitude do globo que só está a 5 m do record do mundo que posúe o aeróstato de papel que, desde 1875, lánzase na noite da festa de San Roque no municipio de Betanzos. Para ser máis precisos nas medidas: o globo brigantiño mide 25 m de altura, 50 m de circunferencia e está realizado con 160 kg de papel.

Os pioneiros no lanzamento de globos foron os habitantes do sur de China, na fronteira con Tahilandia. O facían en épocas sinaladas como no aninovo e pensaban que canto máis subisen máis sorte ían ter os seus propietarios.

---

[1] Adiatáronse as festa ao fin de semana pois coincidíu que o día do Carme era mércores.

Dous irmáns de Beluso, María e Salvador Vilas, heroes do mar

A néboa que hai estes días faime lembrar moitas cousas…


Antonio Cidrás Piñeiro 

Salvador Vilas Iglesias

Recordo que cando a néboa pechaba a ría, as sirenas dos barcos e as voces dos mariñeiros anunciando a “cala”, facía que as xentes, conscientes do perigo, achegásense á praia para gritar, ou na noite, con lumes e así avisar da situación, as rocas ou dos baixos…

Recordo por escoitalo unha vez a miña nai, polas hemerotecas e pola  documentación que me achegou o meu amigo Ramón Vilas, que a tal hora de hai 84 anos tamén había néboa na mar, tamén era domingo e, curiosamente, o meu avó e o seu avó estaban uno fronte ao outro no mar de Lagos. O un nun penedo como náufrago, o outro, en compañía da súa irmá, como rescatador:

Era o día 14 de xullo de 1929, ás tres mañá, os irmáns María e Salvador Vilas Igrexas, de 27 e 23 anos, fillos do caseiro da vivenda que a familia Massó ten preto da praia de Lagos-Beluso, levantáronse sobresaltados ao ouvir os toques de alarma da sirena dun barco próximo á costa. Baixaron á praia a ver o que ocorría. Segundo di o expediente, que eles mesmos asinaron, “…ouviron voces de auxilio dos tripulantes, e postos á fala con eles, tranquilizáronos dicíndolles o lugar en que se achaban…”

Circunstancias do naufraxio: O buque estaba a facer probas de mar. Saíra de Marín cara a Ons e, buscando porto debido á espesa cerrazón de néboa, foi quedar varado nuns baixos rochosos chamados Cons a uns 200 metros da Praia de Lagos.  Os tripulantes botaron a auga a chalana de a bordo e con ela tenderon o rizón pola popa para ver se con este e a máquina do barco podían polo á flotación. O rizón rompeu, inclinouse o barco e abriuse unha vía de auga. Ante a imposibilidade de facerse co barco decidiron coa mesma chalana trasladar a todos os mariñeiros a unha rocha próxima. A pesar de que o mar estaba en calma non tardou máis de 20 minutos en afundirse. Comezaron a trasladar aos mariñeiros á praia logo de advertirlles os irmáns Vilas que estaban na Praia de Lagos. Salvador Vilas pediu que alguén axudáselle a baixar a súa chalana que tiña na praia. Un mariñeiro veu a nado e tras baixala puideron traer 6 ou 7 homes máis.

Ao día seguinte o patrón e o maquinista cun lanchón e un mergullador tentaron sacar o barco pero unha forte marusía do noroeste impediuno. O casco rompeu e parece que puido recuperase a máquina.

Tras saír a noticia na prensa local e nacional o Presidente do Consello de Ministros, Marqués de la Estrella, solicitou información ao Gobernador Civíl e este a o alcalde Sr. Camilo Davila coa intención de que, de ser certos os feitos, darlle algunha distinción. A distinción sería a Cruz da Orde Civíl de Beneficencia. Aínda que a heroicidade foi recoñecida a medalla...

Ficha:

- Barco afundido: Vapor “Florentina” de 15 m de quilla, da matrícula de Marín

- Patrón-Armador: Antonio Cidrás Piñeiro “O Conexo” da Praia de Loira. Fora patrón dunha lancha da arte desde moi novo. Este era o primeiro barco que conseguise construír e, para maior desgraza, aínda non tiña seguro. Posteriormente puido refacerse e construír a motora “Río de Loira”, o “Conexo”,

- Maquinista-armador: Manuel Loira Campelo “Follato”

- Mariñeiros: 30. Todos da Praia de Loira e arredores.

O capelán de Ons, nunha dorna, rescata tres náufragos

Tal e como reflicten os xornais: El Combate, Diario de Pontevedra, El Estandarte Católico,... dando a noticia "Sinistro en Marín", "Un naufragio en Marín", "Dez afogados",... 

Eran case ás 21 horas do luns tres de xuño de 1899 cando á altura da illa de Ons un refacho de vento do Norte fixo naufragar á lancha de Marín “Flor de María” na que ían 13 mariñeiros ás ordes do patrón Antonio Rodríguez Veiga. O patrón e nove mariñeiros máis lanzáronse ao mar tentando alcanzar terra. Mais despois dunha longa loita co embravecido mar foron desaparecendo un tras outro. O mesmo patrón morreu abrazado ao seu irmán Clemente. Os outros tres, que non sabían nadar, agarráronse á quilla da lancha ata que unha dorna que conducía ao capelán de Ons viu aos tres mariñeiros sobre a quilla nunha situación desesperada. Achegouse a eles e con grande traballo, recolleunos e levounos a unha praia da illa onde foron embarcados nun vapor que acababa de prestar servizo no faro, o “ Riotesa”, que os trasladou ata Marín.

O cura párroco de Bueu suspendido do ministerio sacerdotal

As Visitas Pastorais son aquelas que fan polas parroquias da súa diocese o bispo, arcebispo ou

cardeal, para comprobar o estado económico, cumprimento das obrigas das misas, examinar libros, etc. e aproveitar para a confirmación dos fregueses que o precisen.

Con data de dous de xullo de 1875 queda constancia, no Libro VIII de Bautismos (ff 44v e 45 r), o rexistro da visita pastoral do arcebispo de Santiago de Compostela D. Miguel Payá y Rico. Ata aquí todo quedaría nunha visita coma calquera outra de non ser que nesa do 1875 non está o cura párroco de Bueu, D. Joaquín González; pois o prelado suspendeuno do ministerio parroquial e sacerdotal con data do día anterior e nomeou “Rexente no seu lugar ao Presbítero D. Francisco Cerviño que foi quen asistiu a todos os actos. Tamén creu conveniente S. E. Illma nomear coadxutor da expresada parroquia de Bueu ao Pbro. D. Manuel Martínez Sueiro, deixando vacante por imposibilidade a D. José Gómez: a uns e outros señores mandou S. E. Illma cumpriran os mandatos que lles deu de palabra e por escrito baixo a máis estreita responsabilidade”.

En ningunha parte do libro pon as causas de tan drástica medida como é a suspensión do ministerio parroquial e sacerdotal do cura de Bueu.

S. Xoán no Bueu de fai 100 anos

A festa de S. Xoán  ou festa do solsticio de verán é a festa máxica por excelencia. É a noite das bruxas e feiticeiras. A noite dos encantamentos e rituais. A noite do lume e da auga. O imaxinario popular está repleto de lendas, historias e crenzas que teñen o seu cumio ás 12 da  noite de San Xoán.

A auga:  As fontes son lugares de prodixios e sanacións. O mar lugar de purificación e rexeneración. Na Fonte dos Tornos (en Xexide) : se se collía a flor do fento aparecía unha fermosa moza de pelo louro. Encantamento tamén se dá no “Buraco da moura” en Cela-Paralaia.

O lume como elemento purificador, de conxuro, renovación, …  Na Fonte (factor auga) de San Lourenzo de Cela (factor lume) óbrase o encantamento coa “Galiña dos pitos de ouro”

Como nos di Taboada Chivite: “En moitos pobos de Galicia alcéndese lumeiradas, fogueiras, cachelas, lumes; na praza, na rúa, nunha encrucillada, no monte ou por barrios. Báilase arredor e chóutase por cima delas con fins catárticos e propiciatorios, ás veces cun conxuro: Salto por riba do lume de San Xoán / para que non me morda nin cobra nin can.”

Como recordo do que foron as festas de S. Xoán citar o poema de Alfredo Brañas titulado:

Lembranzas!

Quén pode esquencer de vello
Os seus tempos de rapás?
Quén pode esquencer a noite,
A noitiña de San Xoán,
C’o seu séquito de bruxas,
Fogueiras, baños de mar,
Augas de rosas,parrandas,

 Troulas, bailes y aínda mais?

….

Para lembrar, lembrar como nolo presentaba a prensa local, a festa de San Juan en Bueu hai 100 anos (Transcribo o artigo traducido):

A festa do precursor San Xoán Bautista, foi este ano dobre; pois uns celebrárona o 22, segundo disposición recente de S.S. [papa Pío X] e outros, como antigamente, o 24. Nós non quitamos nin pomos festa, pero parécenos que nisto como en todo, hai que obedecer a quen manda e máxime se este é infalible.
As fogueiras, como sempre. Hóuboas na praia de Beluso , na de Bueu e rúa de Vincenti e montes circundantes ofrecendo fantástico aspecto e queimándose barrís e madeiras inservibles; para San Pedro tamén as haberá e acabaranse de queimar todos as cousas vellas que estorben.
Diante da fábrica de don Juan Tapias [onde están actualmente os pisos de Alonso en Pescadoira],  houbo, como todos os anos, verbena con fogos artificiais e baile, terminándose ás doce da noite.

O alcalde prohibe andar polas rúas de Bueu desde as 10 da noite

Iso é do que acusa ao alcalde Miguel Nogueira Fraguas un xornalista na páxina 2 do Semanario republicano El Combate no inicio do verán do 1899. Con grande ironía, como pode verse no texto, expón unha serie de preguntas retóricas e á vez cargadas de veladas acusacións de intereses máis ou menos espurios. Para que non haxa malas interpretacións transcribo, traducido, o texto...

UN ALCALDE DESAFOGADO

É certo que V. Sr. Alcalde de Bueu, quere ser émulo do de Móstoles no das decisións enérxicas, xa que tanto se lle parece no da monteira e polaina, prohibindo aos seus conveciños paseen polas rúas despois das dez da noite?

Cre V. evitar desa maneira que o pobo indignado córtelle as cepas da súa propiedade, co que haberá menos viño e diminuirán as utilidades do imposto de consumos, no que todo o mundo sabe que ten V. intereses que defender como bo Alcalde?

É natural que trate vostede de velar polos súas viñas; o que non é natural é que os seus conveciños non saiban agradecerlle o interese que por eles se toma, Ingratos!

Continuaremos, Sr. Alcalde, continuaremos co das viñas.

O Corpus en Bueu fai 100 anos

Xa estamos outra vez nas festas de Corpus, unha festa na que, coa excepción do aspecto relixioso, non sempre se manifestou de igual forma e localización. Coas súas épocas de esplendor e recesión…

 Fai hoxe 100 anos o xornal El Adelanto descríbenos con grande entusiasmo e grandilocuencia como se desenvolveu o Corpus de 1913.

Destacar que a espadana era, como ata non hai moitos anos a raíña do manto vexetal que servía de alfombras na procesión.

Vou a transcribir o artigo para que sirva de testemuña desta festa… 

O CORPUS EN BUEU

A festa por excelencia dos crentes que na Sacra Forma admiran a Deus vivo, reviste inusitado esplendor nesta fervente España que conserva, a través dos tempos e das innumerables revoltas, a fe dos seus maiores.

Flores, incensos, espadanas, son finos aromas que arrouban o espírito cara a Deus. Música e gaitas, fogos de artificio, volteo de campás son explosións de vivido entusiasmo polo amor dos amores, nos que, os ollos da fe, renden acatamento ao Pai Celestial.

Pasa a procesión solemne, maxestosa e ante a custodia todos descóbrense, todos inclínanse e axeonllan; uns con amor forte, profundo, arraigado na alma, outros con respecto.

Saudemos ao Rei de reis, exposto no sagrado viril, á adoración dos fieis, polos séculos dos séculos...

A función relixiosa foi solemne, predicando o párroco Martínez Casamande, que levaba o Santísimo na procesión e deu a bendición ao pobo.

Tivo tamén os seus encantos a festa profana; no entanto amencer un día de brumas e néboas, fóronse disipando e luciu o sol, espléndido, a súa luz cegadora e refulxente que dá vida e animación aos mortais, devandito sexa isto, con permiso dos partidarios das brumas e néboas, dos días sen sol, propios para nostálxicos, soñadores e poetas...

No atrio da igrexa houbo, pola tarde, moita animación, bailando a xente moza no eirado, deleitándose coas fermosas pezas interpretadas por unha sección da afinada música de Moaña. Tamén na reitoral festexábase o solemne día, ouvíndose desde a rúa belas cancións galegas entoadas por voz forte e ben timbrada.

Houbo no "Liceo Casino" unha petit soiree na honra da señorita Josefina Losada Caeiro, bela irmá do noso mozo amigo don Pascual, que pasaron o día coa moi estimada familia de D. Joaquín Domínguez.

E para que nada faltase ese día, estivo en Bueu (…) o vapor "Pepita Arminda" (…) con moitos excursionistas de Marín (…) desembarcaron todos dirixíndose ao "Liceo Casino" onde se bailou un bo intre…

Como se ve foi un día de Corpus ben aproveitado e a última hora, mellor dito, xa de madrugada, aínda había xente de humor cantando pola rúa.

Club Deportivo Bueu...

Enterado de que o Club Deportivo Bueu certificou onte o seu ascenso de categoría (regresa á Segunda Autonómica) e aínda que “por defecto” eu non son futboleiro si me alegro por un Clube con 86 anos de historia e polo pobo que lle da nome.

 Coma homenaxe pola miña banda achegar a información aparecida na revista Vida Gallega nº 385 do ano 1928.

Como pode verse nela aparece o equipo do Bueu C.F. nun partido de entrenamento, Lolita Pais vestida de cupletista nunha función a beneficio do club e unha fotografía co equipo de gala coa alineación. Todo un luxo para época e toda unha profusión gráfica!

Felicitacións aos xogadores, equipo técnico e directivo!

Lola Pais no cuplé “Julián” na función a beneficio do Bueu F.C

UN AVIÓN MISTERIOSO... EN ONS

Ao longos dos anos escoitei falar a illeiros rapaces, e non tan rapaces, de fenómenos estraños relacionados con luces que se movían na contorna de Illa de Ons que habían visto  tanto dende terra como dende embarcacións. E case sempre acababan desaparecendo no mar. Os interlocutores sempre o relacionaban co fenómeno OVNI. Dicir que os xornais, revistas e ata algún programa de TV¹ daban nesa época pulo a estes fenómenos.

Pero as noticias sobre fenómenos estraños no ceo de Ons remóntanse no tempo aínda que non sempre se relacionaron coa ufoloxía. Ese é o caso saído en “El Compostelano”, no 1930, citando ao correspondente do “Faro de Vigo”  que indicaba que os veciños do Ons lle habían manifestado o seu desacougo pola presenza dun avión cada catro ou cinco noites dende hai un mes.

“... aparece no horizonte, a gran altura, un potente reflector que se achega rapidamente a terra, procedente do mar, rumbo de Oeste a Leste.

Cando o aparello chega, sempre voando alto, ás proximidades de Ons, o reflector apágase.

Durante uns minutos vibra no aire o tremer do motor ou motores do “velívolo”; pero a altura en que este navega no espazo faio invisible para os habitantes da illa.

A persistencia e a periodicidade nas súas visitas do aparello aéreo ten en tensión os nervios dos veciños de Ons, que non saben a que atribuír a presenza do avión que elixe as noites para os seus voos e que se rodea de misterio para achegarse á desembocadura das rías de Vigo e Marín.”

... e nestes tempos ata aparecen vídeos por internet como este no que se pode observar a caída dun suposto OVNI preto da illa de Ons.

Poderíamos rematar coa adaptación ao tema da ambigua, antitética e popular frase de “Eu non creo nos Ovnis, máis habelos, hainos”
------------
1.- Era a época na que “especialistas” como, por por un exemplo significativo,  Fernando Jiménez del Oso divulgaban os enigmas ao través de programas de TV como “Más allá”, “La puerta del misterio”, etc. Ou publicacións periódicas como “Más allá de la Ciencia”, “Universo Oculto”,...  Persoas coma el, que utilizaron a proxección mediática dos medios de comunicación e as súas dotes de comunicador e divulgador para “colarnos” algunhas noticias e feitos de dubidosa factura científica. 

Bandidos no monte Borrallido

O xornal El Español do 10 de maio de 1837, na súa páxina 2, danos a noticia de que uns días antes, 22 de abril, avistándose un grupo de xente armada no monte de Borrallido, o alcalde pedáneo con dez ou doce veciños “honrados”, atacáronos armados con fouciñas e unha soa arma de fogo. E aínda que algún sufriu na defensa obrigáronos a fuxir.  Na fuxida abandonaron dúas fusiles, dous paquetes de cartuchos, unha machada e outros efectos de pouco valor.

Logo os alcaldes de Bueu e Cangas fixeron, cos veciños repectivos, unha batida que non dou resultado algún.

Pénsase que Borrallído sería punto de reunión da banda para facer algún roubo.

A noticia remata dicindo que se tomaron medidas para evitar os roubos …  

Casa Silveiras - II

Xa cando falamos da fibela de ouro previsigótica mencionamos que “ O lugar do achado parece que foi ao construír (1921) Don Salvador Massó Ferrer e Julia Bolíbar Galup a casa “Silveiras” na rúa Montero Ríos para as súas fillas Mercedes e Teresa”.

Polo relevante para a vida industrial e arquitectónica da provincia dicir que:

• Julio Barreras Massó (1879 / +7-9-1951). Casado con Mercedes Massó Bolíbar (“Memé”). Tivo coma fillos a Alfonso, Rafael, Salvador, Julia (“Julita”) e Margarita (“Margot”). Forxado no mundo dos negocios no seo familiar e nas súas estancias no estranxeiro (Hannover, Bruxelas,…). Dentro do entramado industrial da empresa familiar D. Julio ocúpase dos negocios conserveiros. Xunto aos seus irmáns (José e Federico) constituen en 1907 a sociedade Hijos de J. Barreras. Vicecónsul de Finlandia en Vigo. Rosa Blanca da dita nación. Medalla do Mérito ao Traballo…

• Jacobo Esténs Romero (1880-1959). Casado con Teresa Dolores Massó Bolíbar (“Teté”). Un dos tres arquitectos que había na cidade de Vigo no 1920. Nos primeiros anos do s. XX segue a tendencia “academicismo clasicista renovado”, que a partires dos anos vinte dese século tende á monumentalidade de obra polas maiores alturas dos conxuntos arquitectónicos. A súa actividade non só se cinguíu a súa profesión coma arquitecto senón que estivo ligada á docencia na Escola Industrial de Vigo,  

 A relación coas familias Massó e Bolíbar no só se circunscriben ao familiar senón ten derivas económicas que podemos resumir en tres actuacións relevantes:

- Ata o 1928 posuía J. Barreras unha participación do 50% na fábrica que en Menduíña tiña a familia Bolíbar.

- Julio Barreras, a traves da empresa Hijos de J. Barreras, e o seu cuñado, o arquitecto Jacobo Esténs, colaboran para edificar a “fábrica nova de Massó” en Bueu que se inagura no 1926.

      - Jacobo Esténs é o arquitécto que leva a cabo o proxecto de Tomás Bolíbar Sequeiros na  construción da nova factoría dos Massó en Cangas.

Case 150 anos da Panadaría A Bicha

Hoxe dentro da campaña "A semana do teu comercio. Unha semana, un comercio, unha historia" que impusa a Consellería de Economía e Industria da Xunta de Galicia haberá un acto para renderlle unha homenaxe á Panadaría A BICHA como “o negocio asociado máis antigo de Bueu” .

E tal como recolle a prensa local, por exemplo Faro de Vigo, “Cinco generaciones entre la harina”. Nun artigo, asinado por un excelente periodista como é David García, fai unha descrición da historia da dita panadaría. Pouco ou nada que obxectar. Máis por lo cariño que lles profeso quixera aportar algún dato que se sume aos expresados:

·        A primeira panadaría que se ten referencia en Bueu é no contorno de 1834 no lugar da Praia (zona de Pescadoira). Onde estaba situada edificouse logo unha salgadeira e xa no 1904 había unha fábrica de conservas (1)

·        Fálase de “Cinco generaciones…” eu diría, alomenos, “Seis xeracións…” xa que:

1.      primeiro panadeiro desta estirpe datado era Benito Pousada Barreiro (2) e a súa muller Josefa Lijó. (3)

2.      Estes foron pais de Florentina Pousada (4) Lijó que ao casar en 1883 con Francisco Lorenzo Lorenzo traballaron na panadaría e logo quedaron co negocio.  

3.      No 1884 naceu Francisco Lorenzo Pousada que casou con Carmen Santos. Estes continuaron co negocio pero alugando un novo local na rúa do Principe (Eduardo Vincenti) na casa do Sr. Camilo, fronte ao actual restaurante Quintela. Máis tarde trasladáronse ao lado do actual Hotel Incamar, onde tiveron forno e co paso do tempo ao inagurar as actual instalacións (1953) quedou coma “despacho de pan” ata hai poucos anos.  

4.      Seguiron co negocio seus fillos Amador Lorenzo Santos e José Guillermo Lorenzo Santos (Xeso). Continuou na panadaría a viúva de José: Dolores (Lola) del Río Freire xa que os herdeiros de Amador montaron outra panadaría en A Graña.

5.      Digna Catalina Lorenzo e irmáns

6.      Sobriños e fillo de Digna

 NOTAS:

(1)  Ver entrada deste blog do 1/03/2013 ou premendo aquí

(2)  Benito Pousada Barreiro era fillo de Domingo (zapateiro) e Benita Barreiro

(3)  No ano 1879-1882 había como panadeiros de Bueu: Alejandro Rodríguez, Francisco Ferradás e Benito Pousada. E como Panadeiros de Beluso: Juan García

No 1883-85 estaban como panadeiros de Bueu: Salvador Ferradás e Benito Pousada. E de Beluso: Manuel Regueira (nos Anuarios non aparece Juan García)

No 1888 seguen en Bueu: Salvador Ferradás e Benito Pousada. E en Beluso,  Juan García

(4) Noutros documentros poñen “Parada”

Casa Silveiras - I

Párome unha vez máis a falar da “Casa Silveiras” para amplificar  aspectos que poden se considerados coma relevantes tanto do paso da historia (1), como os cruces de propietarios (mercar e vender) de familas vencelladas á industria salgadeira e as fidalgas e, por último, con familias claramente entroncadas co mundo do mar, da docencia ou do mundo da empresa (isto verémolo máis afondo na entrada: Casa Silveiras-II).

Aquí partinemos de documentación e/ou apuntes feito por Narciso Galup con respecto ás pertenzas súas ou de familiares na zona de Pescadoira e, sobre todo porei onde esta a  citada casa “Silveiras” e como esta chegou a mans dos Massó.

 “La heredad nombrada Silveira, sembradura 10 ferrados poco mas o menos en mitad con mi tío D. Tomás Galup segun escritura (…) con la pension de 200 reales al Sr Pimentel sobre soforo y 16 concas de mediado al Sr. Montenegro y ___________  concas de mediado al Sr. de Lago cada un año. Los 200 rs de soforo se redimiran 100 a D. Pedro Pimentel según escrituras nº (...) y los otros 100 a D. Manuel Salgado por poder de su mujer Dna oncepción Pimentel según escritura nº 3"

 (Nº 3) 

“Copia de la escritura de conbenio del prado de Silveiras con María Teresa y Jaime(2) y Escriturado. Y escritura de redención de bienes de saforo hecha esta en 23 de mayo de 1846 por Manuel Rodal escribano de Cangas. Esta escritura la llevó D. Gaspar Masso que fue quien compró la parte nuestra del prado ó mejor dicho se la compró una parte a Gumersindo Meira por habersela dejado Magdalena al Meira ó a su hijo arrimar á la casa del finado padre que se la vendió entiendase del prado todo la mitad hera de mi señora madre y la otra mitad de Bolibar la mitad de mi señor padre correspondía o hera desde el medio del pasado en línea recta de norte a sur todo lo que correspondía arrimado (incluso las casas) al almacén del dicho D. Salvador Gil Gelabert de alto arriba y la otra más para el naciente a D. Jaime. También con sus cuatro casas es para el naciente al D. Jaime tambien con sus cuatro casas es decir estaba dividido entre mi padre y Bolibart y mitad cada uno. Yo Narciso [Galup] digo esto para aclarar las cosas.

  “Convenio de las aguas del Prado que caen del Almacén de Gelabert. Llevó esta escritura D. Salvador Massó por haberle comprado la parte del prado con la casa fincaba al almacén á los herederos de Magdalena Galuo (3) que  fue quien le tocó en partija. La escritura la llevó en 10 de diciembre 1917- y llevó otra escritura de compraventa del prado D. Salvador Massó se la entregué yo Narciso en 1921. mes de mayo – la escritura rezaba como compradores D. Narciso Galup y D. Tomás Galup.”

(1) Ver a entrada do blog “Unha fibela de ouro do século V en Bueu“

(2) Para entender un pouco este “popurrí” de nomes dicir que a Mª Teresa [Galup Moreu] estaba casada con Jaime Bolibar Bonell, era filla de Tomás Galup (irmán de Narciso Galup Vergés)
(3) Filla de Narciso Galup Vergés

Hai quen soñou… que Bueu

• Estaba no  mapa dos pobos “preciosos”  de España. So facía falta que no seu momento se houbera posto en valor o que ía aparecendo ou se coñecía.
• Que as estradas que sacaron do illamento ao Morrazo foran ríos apousados de persoas ávidas da beleza e da cultura.
• Todo quédase  escuro … comezaron a camiñar e… nada máis baixar por Xoalde sorprendeulles as vistas dos areais dunares de Portomaior e Agrelo cun pano de fondo das illas de Tambo, Ons e Sálvora. Tentados pola natureza virxe fixeron a súa primeira parada para sentir nas propias carnes o masaxeante pracer da area ou simplemente para contemplar a escasos metros os areais sucados por pequenos ríos que dende os montes de Cela se achegan a “morrer no mar”. Pero seguen o camiño cara Bueu e sen perder de vista o mar, pois non hai nada que llo impida, ven a estrutura, agora reformada en Casa Rural, da salgadeira de Fazzina. Tras un pequeno paseo polo cantil en volta aparece unha enseada que amosa a terra con máis dun quilómetro de praia bicada polo mar e bordeada por arranxadas casas mariñeiras.
  Na baixada a Pescadoira comeza a entrada nun mundo de soño de mar e praia. Segundo o “libro guía” que todos levan: á dereita está a salgadeira de Francisco Rúa hoxe convertida nunha pequena e coqueta casa-museo cunha ampla sala que serve de entrada e de exposición con paneis explicativos de todo o proceso da salga comezando polo método tradicional galego de "moura" ou “escochado”. No primeiro andar a recreación da casa-fábrica coa lareira e todos os útiles da vivenda. Na parte de atrás, no patio da casa a salga de fusos colgantes tal e como foi construida no seu momento. Dende aquí podería accederse á primeira salgadeira dun “patriano”: A salgadeira de Vicente Freire (1806) situada na coñecida Casa de Pin Cabanillas. Salga de fusos ancorados no chan. A casa convertida en casa rural para unha familia con estancias museables como casa nobre.
  Dende unha das ventás, nun abrir e pechar de ollos dáse conta de que é ao comezo desa praia onde atópase coa contorna do mundo romano dos primeiros séculos da era Cristiá. Ao carón norte iniciase uns muros que de forma case paralela ao mar ten continuidade co complexo romano no que pode apreciarse: unha pequena vila romana, casa con tres habitacións, forno ou olaría, salgadeira,… exposición con pedras de prensado, muíños de man, moedas, … e centos e centos de fragmentos de cerámicas, cristais, etc. atopados no berce da terra e postos en valor. Parecese transportado a un mundo único onde as pezas dan mostra de singularidade son únicas no finis terrae peninsular: coitelo con mango, tapón cerámico con rosca,…  
  Alguén con roupa estraña lle di que pouco máis de cen metros cara o centro urbano podería contemplarse outra olaría con exposición de ánforas de distintas tipoloxías, algunha delas que poderíamos chamar “tipo Bueu”. Con só pensalo xa se atopaba na olaría. Na parcela do lado un conxunto de paneis onde se visualizaba a entrada de pobos xermánicos, o asentamento xeográfico na costa galega do pobo suevo, e dun grande panel da fibela aurea do s. V atopada uns anos antes no lugar. Aínda se ven, protexidas, as lousa de perpiaño e nichos do pequeño cemiterio suevo…
  Non da crédito a tanta cousa e tanta beleza… e iso que acaba de entrar no pobo… Vai pasando as páxinas da Guía como se fora unha baralla de naipes e na súa retina lle van quedando imaxes mesturadas con frases….
  Illa de Ons: Para gozar do pracer da paisaxe insular, das súas praias, gastronomía … coa visita cultural á súa salgadeira e mosaico romano,... aos seus castros, petroglifos, laxe do Crego,…
  Cela … románica… do campo … e Ermelo co seu mosteiro…. Igrexa de Bueu… pequenas capelas que a desfeita dos tempos (1104 e 1865) desvirtuaron os seus modestos inicios.
  …dende a Praia pódese ir camiñando cara o sur seguindo o curso do río ata o lugar coñecido como Paraiso que onde o Abade/Canudo se xuntan co Portela para darlle nome de Bispo… chegamos a Meiro onde podemos ver o peto de San Antonio de Meiro … polos restos da Vía Per loca Marítima (camiño Real ou Brea) ….  aos muíños do alto do Canudo e facer a baixada …
  
   
  Pero que pasa?… a Guía de Bueu comeza a desaparecerlle das mans. A beleza das casas mariñeiras comeza a elevarse e desfigurarse,... o mar e a praia comenzan a afastarse e ata desaparecer… Un pesadelo fai que o que mira apenas teña identidade co seu pasado, que as súas xentes tampouco se identifiquen con este, que a uniformidade faga medrar as vivendas… que a Praia non sexa o eixo, que… que…
  A dor e tan grande que esperto e atópome con Bueu … ese Bueu que cada ano mudou con estilos que non identifican… un Bueu onde a sinal fabril dou paso a “outras cousas”… Nin mellor nin peor. É outro  Bueu que nos volve facer ensoñar e engaiolar cando miramos cara o mar e o seu horizonte…  cando tratamos cás súas xentes… ou cando coñecemos e respectamos o seu pasado.