1 de set. de 2014

Demanda dun cura ao coadxutor de Bueu por débedas

Aló polo agosto do ano 1900, o coadxutor de Bueu, D. Manuel Carreiro Martínez é denunciado polo tamén cura ecónomo de Sta María de Tourón D. Zoilo Poza Lueiro para que lle pague a débeda de 8.018 reais equivalentes a 2.004,5 pesetas (hoxe uns 12,04 €) que había contraído cando era coadxutor de Mourente.
Os cartos débense por préstamos e pagos que facilitou D. Zoilo ao coadxutor de Bueu. Laméntase o señor Zoilo, que sendo os dous curas teña que acudir ao xulgado e que o fai pola “resistencia pasiva” de D. Manuel Carreiro.  
O curioso é que o coadxutor di que non son certos os feitos e que non lle debe nada a dito demandante.

O representante legal de D. Zoilo, que en todo momento quería solucionar o caso de xeito amigábel, ante estes feitos desprega unha longa batería de preguntas onde expón con todo luxo de detalles, nomes, lugares, motivos, cantidades, todos os préstamos e o porque dos mesmos (case sempre por dificultades económicas da familia do coadxutor o por herdanzas). Incluso mencionou que, de non habelo axudado, este afogado polas débedas íase marchar para América e que grazas á axuda, como cura e amigo, puidera facer fronte a case que todos os pagos.
Non sabemos cal era a cara que puña o coadxutor mais si que se afirmou nas súas primeiras palabras de que non tiña débeda ningunha co demandante.
O resultado do xuízo posterior a esta avinza descoñecémola…  “Amiguiños, si, pero a vaquiña polo que vale

Demanda dun cura ao coadxutor de Bueu por débedas

Aló polo agosto do ano 1900, o coadxutor de Bueu, D. Manuel Carreiro Martínez é denunciado polo tamén cura ecónomo de Sta María de Tourón D. Zoilo Poza Lueiro para que lle pague a débeda de 8.018 reais equivalentes a 2.004,5 pesetas (hoxe uns 12,04 €) que había contraído cando era coadxutor de Mourente.
Os cartos débense por préstamos e pagos que facilitou D. Zoilo ao coadxutor de Bueu. Laméntase o señor Zoilo, que sendo os dous curas teña que acudir ao xulgado e que o fai pola “resistencia pasiva” de D. Manuel Carreiro.  
O curioso é que o coadxutor di que non son certos os feitos e que non lle debe nada a dito demandante.

O representante legal de D. Zoilo, que en todo momento quería solucionar o caso de xeito amigábel, ante estes feitos desprega unha longa batería de preguntas onde expón con todo luxo de detalles, nomes, lugares, motivos, cantidades, todos os préstamos e o porque dos mesmos (case sempre por dificultades económicas da familia do coadxutor o por herdanzas). Incluso mencionou que, de non habelo axudado, este afogado polas débedas íase marchar para América e que grazas á axuda, como cura e amigo, puidera afacer fronte a case que todos os pagos.
Non sabemos cal era a cara que puña o coadxutor mais si que se afirmou nas súas primeiras palabras de que non tiña débeda ningunha co demandante.
O resultado do xuízo posterior a esta avinza descoñecémola…  “Amiguiños, si, pero a vaquiña polo que vale

23 de ago. de 2014

O "asunto" dos cartos para mercar a Illa de Ons

Agora que as xentes do noso país están afeitas a ver nos medios de comunicación todo tipo de “asaltos” aos cartos públicos cometidos por algúns políticos ou tramados estremeiros coa política podemos pensar que é algo puntual no tempo. Se nos informamos ben darémonos conta que é algo de todas as épocas e non por iso menos desprezábel.
Reflexións semellantes a esta me fan lembrar unhas “acusacións” sobre o intento de adquisición directa por parte do Estado da illa de Ons...,
... que xa dende finais dos anos vinte do século pasado comézase unha campaña, nos medios de comunicación e círculos políticos, de socialización e busca de alternativas á Illa de Ons apoiada por amigos e influencias da familia Riobó, propietaria da mesma[1].
Todo foi encaixando ata que no outubro do 1935 o goberno do estado decidiu, en Consello de Ministros, decretar a creación dunha casa para vagos e malfeitores en Alcalá de Henares e un campamento agrícola coa mesma finalidade na Illa de Ons.
Días despois de saír o Decreto aparecen nos xornais “El País” de Pontevedra e logo nos “La Libertad” de Madrid e “El Pueblo Gallego” a noticia do “Raro asunto da venda da Illa de Ons”, “amaños” ou “affaires”… Ata aparece o nome dalgún político implicado.



A raíz deste “escándalo” o Consello de Ministros do 6-2-1936 recúa anulando o Decreto 23/10/1935 relativo á adquisición directa da illa de Ons (Pontevedra) para a instalación da dita colonia agrícola penitenciaría de vagos e malfeitores.

Nota: Dado que a información oral recollida ao longo dos anos é contraditoria, a documentación oficial pouco aclaratoria e a cascada lutuosa dos acontecementos no panorama nacional, e en particular da illa de Ons, en momentos posteriores á anulación do decreto citado sexa relevante fai que non me decante abertamente por darlle algún dos cualificativos dos que se din nesta entrada. Pero, como cando se fala “que ninguén cre nas bruxas, pero haber...


[1] Cambeiro (novembro de 1928), Carballeira (“El problema social de la Isla de Ons”-1932 e “400 colonos isleños quieren las tierras-1933 en “El Pueblo Gallego”;  “La primera y única finca que se va a expropiar” coa reforma Agraria en Galicia – “Estampa” 1932), Joaquín Pesqueira (en 1930), etc. Dicír que todos eles son alleos a complóts directos con posíbeis “pelotazos especulativos” máis ben escriben por amizade e razóns sociais. O que non é óbice para que outros se aproveiten...

9 de ago. de 2014

Víctor Said Armesto na Illa de Ons

Fai menos dun mes que vense de conmemorar o centenario do pasamento dun insigne polígrafo[1] o “noso paisano” Víctor Said Armesto (Pontevedra, 1871 - Madrid, 1914). Ao longo dos próximos meses celebraranse unha morea de actos: Simposios, conferencias, mesas redondas, etc.  co patrocinio da Deputación Provincial de Pontevedra, Museo do Pobo Galego e Fundación Barrié. Todo elo para sacar do inxusto esquecemento a unha figura senlleira do pasado e presente intelectual da nosa cultura.

Xa no xaneiro de 1996 demos a coñecer nun monográfico da revista O Candil do Colexio Público de Bueu[2] unha biografía de Víctor Said na que quixemos rescatar do esquecemento e pór en valor o seu legado que entre outra “axudou a dar sentido á nosa cultura”.
A súa relación con Bueu é moi ampla por razóns familiares e de longas estancias no pazo do Casal de seus avós maternos. O resumo que del fai o xornalista J. Pesqueira o define moi ben: “... grande parte do prestixio que rodea o nome e memoria de Víctor Said Armesto, reflíctese en Bueu, na bela vila de Bueu, á que tanto quería o ilustre crítico...”[3]
Pero agora quero rescatar un poema escrito, no ano 1898, na Illa de Ons onde percíbense as brétemas e as “ánimas” insulares.
A media noche[4]
A través de la neblina
desciende pálida y lenta
la claridad mortecina
de la luna, que ilumina
la llanura soñolienta.
Por su resplandor bañadas
álzanse mudas y heladas
en torno del monasterio
las tumbas desmanteladas
del trágico cementerio.
Y en las lápidas desiertas
desamparadas y yertas
sin flores, palmas, ni luces
abren sus brazos las cruces
de las esperanzas muertas.
Brotando de la neblina
recorre lenta y callada
una aparición divina
la llanura desolada
que a su paso se ilumina.
Fugaz, indecisa y leve,
su imagen pálida y breve
recuerda esas sombras vanas
sin contornos ni relieve
de las memorias lejanas.
Y por los claustros dormidos
la blanca visión se interna,
sin que aviven sus gemidos
los ecos adormecidos
de la soledad eterna.
Donde ayer libres de abrojos
brotaban las ilusiones,
hoy solo encuentran sus ojos
los olvidados despojos
de las muertas emociones.
Y sin esperanza alguna
de la niebla entre el misterio
va deshojando una a una
¡las flores del cementerio
al resplandor de la luna!
VÍCTOR SAID ARMESTO
Isla de Ons -1898


Grazas, Víctor! Penso que de ”bo nacido é ser agradecido” e estou de acordo co que dicía Murguía de Said “sei ben o que valía e canto ó perdelo perdeu Galicia


[1] Escritor, crítico literario, orador, poeta, músico, investigador, … Primeiro Catedrático de Lingua e Literatura Galaico-Portuguesa, impulsor da Academia Galega, …
[3] Faro de Vigo do 16-11-1927 páx.1
[4] Aparece no Diario de Pontevedra no cabo de ano do seu falecemento.

2 de ago. de 2014

A Virxe do Perpetuo Socorro salva a un salgadeiro en Loureiro

O xornal católico de Pontevedra El Áncora de 1 de agosto de 1901, nas súas páxinas 2-3 hai un artigo titulado “Una manifestación en Bueu” no que fala do exemplo que deu a xente de Bueu pola procesión e bendición da imaxe da virxe do Perpetuo Socorro. Di que a invocación a esta virxe por parte do industrial-fomentador Francisco Ferrer[1] lle devolveu a vida xa que caira na obra de construcción da súa salgadeira polo que este e a súa familia doaron a imaxe.

Ás seis da tarde chega a Loureiro, á casa-salgadeira do doante, a cruz parroquial o clero de Bueu e Beluso e fregueses. A longa procesión ía encabezada polo estandarte branco e bordado en ouro, coa imaxe da Santísima Virxe do Socorro que portaba o médico de Bueu Pérez Lapido e recollendo as borlas os señores Riobó e Massó. A continuación sae a imaxe, xa bendecida, no cumio dunha pirámide de flores.Todo bordeado por dúas grandes filas con velas encendidas, as congregacións das Fillas de María, do sagrado Corazón...
Ao longo do traxecto as casas, expecialmente as da Praia, lucian estandartes e colgaduras. De todas elas destacaban as do Doctor Manuel Riobó polos “riquísimos tapices de terciopelo rocamados de ouro e de delicadas sedas”.
Tras dúas horas de procesión chega ao templo parroquial de san Martiño onde coroouse a “grande manifestación relixiosa coa improvisada exhortación, que de maneira marabillosa e con grande fogo e unión dirixiu ao fregueses o seu queridísimo párroco Sr. Martínez Casamande…”
Extenso artigo que asina “JAPON”



[1] Tiña a salgadeira na de Fazzina, en Loureiro, hoxe unha fila de apartamentos na praia.

27 de xul. de 2014

O alcalde de Bueu é agredido por unha veciña

Alá polo ano 1914, pouco antes de rematar a súa terceira lexislatura como alcalde de Bueu, o moitas veces polémico, Don Miguel Nogueira Fraguas, sufriu un “atentado”, ou mellor cualificalo de “agresión”, por parte dunha veciña, con resultado de feridas.
Os motivos de tal ataque nunca foron explicitamente publicados…
Pouco tempo despois a Garda Civil de Cangas atendendo o reclamo do xulgado de Bueu procedeu á busca e posterior detención, coma “presunta agresora” da veciña Mercedes Pérez Regueira. 
Esta noticia é recollida de forma moi somera polos xornais Diario de Pontevedra (8-5-1014 p.2) e El Correo de Galicia (9-5-1014 p.2).

10 de xul. de 2014

Bandidos asaltan a casa do cura de Bueu

Estes días está a ser noticia en todos os medios de comunicación o asalto con lesións e roubo ao cura de Esgos. A coincidencia non é máis que iso xa que esta segunda entrega de bandidos[1] ou bandoleiros no noso concello[2] leva programada para estas datas fai máis dun ano.

Dende finais do s. XVIII e primeira metade do s. XIX constátase un aumento do número de pequenas bandas de delincuentes que actúan en zonas máis ou menos amplas realizando asaltos coa, finalidade de roubar, pero que moitas das veces acaban con mortes.
Non hai documentación procesual que incrimine a individuos das nosas parroquias[3] coma pertencentes neses grupos aínda que non hai que descartar que houbera certa complicidade dalgúns elementos tanto para sinalar obxectivos coma para facilitar o atraco non poñendo dificultades ou mesmo non acudir ante a alarma ou petición de auxilio por parte dos prexudicados. Isto parece ser que foi o que ocorreu ao finais do xullo de 1817 cando un grupo de sete homes comandados por Fernando Serén, desprazáronse nun barco[4], dende Portonovo ata a praia de Beluso co propósito de achegarse pola noite ata a casa do abade de Bueu (1806-1821) D. José Benito Pazos de Provén. O cura e familiares daban berros para que acudiran os veciños con axuda pero o silencio era total e, como el mesmo constata na súa declaración[5], negáronse a socorrelo.
O párroco non só o tivo que pasar moi mal polo feito de ser aldraxado, roubado,... ou abandonado polos seus fregueses, senón que o temor a ser asasinado era real como uns anos atrás lle ocorrera ao cura de Aldán a mans da banda de Benito Fontenla.


[1] A primeira era: “Bueu: bandidos no monte Borrallido” do 1/5/2013 que pode verse no seguinte enlace http://acidras.blogspot.com.es/2013/05/bandidos-no-monte-borrallido.html
[2] Beatriz López Morán estudou a actividade bandoleira na Galicia e que publicou, entre outros, no libro “El bandolerismo gallego en la primera mitad del siglo XIX” A Coruña: Ediciós do Castro, 1995
[3] Como excepción estaban a banda de Juan Manuel Varela “O Tuno” e facción, en Cangas do Morrazo” de Benito Fontenla.
[4] Probablemente contratado para tal fin.
[5] Causas 108/1 no Arquivo do Reino de Galicia

1 de xul. de 2014

O Arquivo de Galicia na Illa de Ons

No xornal La Gaceta de Galicia do 07-07-1879 primeiro e logo en El Gallego de Bós Aires (22-07-1879) reproducen o texto do discurso “Galicia en la Independencia española”  lido por D. Bernardo Barreiro V. no Centro Gallego de Bós Aires, o 8 de xuño de 1879, co gallo do 70 aniversario de batalla de Pontesampaio.
Como é de supoñer todo un discurso patriótico ante un público entregado…
Que a igrexa estaba moi preocupada no 1809 pola perda do seu status era algo que se reflectía en moitas das accións de abades e curas como aglutinantes de milicias populares contra o francés, ou concorrendo con donativos ou “á la puerta de todos los templos se colocaron  mesas peticionarias que, como altares de la pátria recojian el dinero y otras ofrendas del pueblo”. E no mesmo discurso continúa narrando que como donos que eran da illa de Ons El Cabildo de Santiago hizo construir casas y un fuerte para su defensa en la isla de Ons, y puso a salvo allí sus riquezas y el Archivo de Galicia”.

24 de xuño de 2014

Coa crise os mariñeiros de Bueu asócianse

A mediados do ano 1819  nunha España na que o Absolutismo de Fernando VII volvera a tomar as rendas (1814-1819) do país, os mariñeiros da nosa comarca víanse supeditados polas condicións que estaban a impoñer os donos das fábricas de salga, á súa vez armadores da maior parte das embarcación de pesca. Ante esta tesitura algúns destes mariñeiros matriculados, veciños de Bueu, deciden xuntarse para formar compañía de pesca.
Tal é o caso de José Piñeiro, Francisco de los Santos, Bartolomé de la Rúa, Benito de la Rúa, Francisco Agulla de Ranmorta e outros que forman contrata de asociación para a pesca, cunha serie de cláusulas ás que se comprometen cumprir.
Os motivos que aducen para chegar a facer esta contrata son:
'co xornal que lles daban os armadores non podían vivir e acordaron facerse cos aparellos, embarcacións… para que, como donos recaían en eles todos os beneficios…..' E así o asinan ante o escribán que vivía en Meiro José Benito de Arís.

22 de xuño de 2014

Corpus en Bueu



Xa no xuño do ano 2013 dei a coñecer a entrada “Como ir na procesión do Corpus…” na que transcribía os avisos do cura de Bueu, Don Ángel Rama Lestón. Agora presento o horario e as disposicións feita polo mesmo sacerdote ese mesmo ano:

1937
------------------------ DÍA 6 DE JUNIO ----------------------------
FIESTA DEL CORPUS EN ESTA VILLA PARROQUIAL
========================================
(Mañana)
SIETE.- Misa parroquial y comunión general
ONCE.- Misa solemne, cantada por la Orquesta “Serrano”
######
Quedará JESÚS SACRAMENTADO, expuesto a la adoración de los fieles, hasta los Ejercicios de la tarde.
Se encarece a las Directivas de Jueves Eucarísticos. Sdo. Corazón e Hijas de M.ª. Puestas de acuerdo, procuren tener distribuidos Coros de 12 asociados, para turnarse de media en media hora ante el Stmo. Inmediatamente después de la Misa.
* OOOOOOOOOOOO *
(Tarde)
ADVIERTE: España espera que ningún católico de la Parroquia dejará de visitar esta tarde a JESÚS SACRAMENTADO, para rogarle por la pronta y completa victoria de sus cristianas y patrióticas Armas… Católicos: reflexionemos, que Cristo Jesús es el Señor de los Ejércitos… Oraciones y penitencia nos suplican, mejor dicho, nos mandan los de vanguardia con voces de su sangre generosa… ¡Cuánta responsabilidad ante Dios y ante España, si por falta de sacrificio y oración en la retaguardia se derrama una gota de sangre! .. ¡ Y DIOS sabe las vidas que se ahorrarían, si tú, cristiano, orases con más frecuencia y fervor! .. Medítalo ante CRISTO SACRAMENTADO.
CINCO.- Piadosos ejercicios: Estación, Sto. Rosario y acto de consagración del género humano a Jesús Sacramentado.
SEIS.- Organización y salida de la procesión con el STMO.
* *****     ****    ****
OTRA ADVERTENCIA. Es de fé y de razón, que las ofensas individuales contra Dios N. Sr. Se paguen individualmente, si individualmente no se enmendare; pero, también  es de razón y de fé, que el alejamiento social de Jesucristo, Rey y Señor de los pueblos y naciones, reclama un castigo colectivo en el tiempo, porque sólo del tiempo son la vida de las sociedades… ¡Cuánto han ofendido en esto los pueblos a Jesucristo! .. ¡Cuánto alejamiento de El! .. ¡Cuánto desconocimiento de su soberanía! .. Católico de BUEU: ¡No crees que también nuestro pueblo, como tal colectividad, ha ofendido algo a Cristo Jesús en este sentidos? - ¡!..!! Pues mira: la procesión de esta tarde es de público desagravio y de profesión pública de Fé y de reconocimiento de la soberanía Social de JESUCRISTO… Ven: adórale y acompáñale a su paso por las calles de la parroquia… Cumple con este deber como creyente, como español y como miembro social de tu pueblo.

Aluguer de pisos de Bueu na prensa madrileña

A tradición de alugar durante as vacacións estivais remóntase, cando menos, ao século XIX pero non así a súa incursión e propaganda nos medios de comunicación.
En previsión da tempada do verán de fai máis de 100 anos lemos, por primeira vez na prensa madrileña, un anuncio do aluguer dun piso (casa?) a uns 200 metros da “fermosa praia” da “bonita vila” de  Bueu.

Este anuncio sae polo menos en dúas datas e xornais:
1º En  El Liberal  do 4 de maio de 1904
2º En El Imparcial  do 7 de maio de 1904 páx. 6

E non será ata 1953 cando volvamos a ver un reclamo na sección “Anuncios por palabras” do ABC do 5 de maio, na páxina 42


E no mesmo xornal ABC dous anos máis tarde (o 12-05-1955 páx. 61)